Những cái bắt tay giữa kình địch đi vào lịch sử thể thao thế giới

Những cái bắt tay giữa kình địch được nhớ lâu vì chúng xảy ra đúng lúc dễ thù hằn nhất: ngay sau một thất bại đau đớn, giữa một kỳ đại hội căng thẳng, hay khi người thua hoàn toàn có thể làm ngơ. Từ Jesse Owens và Luz Long ở Berlin năm 1936, Eugenio Monti cho đối thủ mượn bu lông năm 1964, tới Mutaz Barshim và Gianmarco Tamberi chia nhau huy chương vàng nhảy cao ở Tokyo, các khoảnh khắc ấy cho thấy kình địch và tôn trọng không loại trừ nhau. Bài này kể lại những câu chuyện đã được ghi nhận, tách rõ phần sự kiện với phần giai thoại, và hỏi vì sao một cử chỉ nhỏ lại có sức nặng đến vậy.

Jesse Owens và Luz Long, Berlin 1936

Tại Thế vận hội Berlin 1936, vận động viên Mỹ Jesse Owens giành bốn huy chương vàng: 100 m, 200 m, nhảy xa và tiếp sức 4×100 m. Ở nội dung nhảy xa, đối thủ lớn nhất của ông là Carl Ludwig "Luz" Long, niềm hy vọng của nước Đức chủ nhà. Owens thắng với thành tích 8,06 m, Long giành huy chương bạc.

Ngay sau đó, Long là người đầu tiên chúc mừng Owens, và hai người cùng nhau đi quanh sân trước khán đài. Cảnh này được ghi lại và trở thành một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất của kỳ Thế vận hội ấy. Hai người tiếp tục thư từ sau đại hội. Luz Long tử trận năm 1943 trong Chiến tranh thế giới thứ hai và về sau được truy tặng huy chương Pierre de Coubertin vì tinh thần thể thao.

Phần giai thoại: Câu chuyện quen thuộc kể rằng ở vòng loại, khi Owens đã phạm lỗi hai lần và có nguy cơ bị loại, Long tới khuyên ông lùi điểm giậm nhảy ra sau vạch một chút cho an toàn. Chi tiết này do chính Owens kể nhiều năm sau, và các lời kể của ông không hoàn toàn khớp nhau; một số nhà nghiên cứu nghi ngờ cuộc trò chuyện ấy có diễn ra như vậy. Cái chắc chắn là cử chỉ công khai của Long sau trận chung kết.

"Huy chương hữu nghị" của hai vận động viên Nhật Bản

Cũng ở Berlin 1936, nội dung nhảy sào có một câu chuyện ít người biết hơn. Hai vận động viên Nhật Bản Nishida Shuhei và Oe Sueo đạt cùng một mức xà, xếp sau người Mỹ Earl Meadows. Theo lời kể phổ biến, hai người không đấu thêm để phân hạng; kết quả chính thức ghi Nishida hạng nhì, Oe hạng ba.

Khi về nước, hai người cho cắt đôi hai chiếc huy chương bạc và đồng, rồi ghép mỗi nửa bạc với một nửa đồng, làm thành hai chiếc huy chương nửa bạc nửa đồng. Người Nhật gọi chúng là "huy chương hữu nghị". Oe hy sinh trong chiến tranh vài năm sau đó.

Eugenio Monti và chiếc bu lông, Innsbruck 1964

Tại Thế vận hội mùa đông Innsbruck 1964, tay đua xe trượt lòng máng (bobsleigh) người Ý Eugenio Monti là một trong những ứng viên số một. Ở nội dung xe hai người, đội Anh gồm Tony Nash và Robin Dixon phát hiện xe của mình bị gãy một bu lông giữa các lượt trượt. Monti tháo bu lông từ xe của chính mình đưa cho họ. Đội Anh giành huy chương vàng, đội của Monti giành huy chương đồng.

Monti về sau trở thành người đầu tiên nhận huy chương Pierre de Coubertin, giải thưởng dành cho tinh thần thể thao cao thượng. Khi được hỏi, ông nói đại ý rằng đội Anh thắng vì họ trượt giỏi nhất, không phải vì cái bu lông. Bốn năm sau, ở Grenoble 1968, Monti cuối cùng cũng giành được huy chương vàng Thế vận hội.

Bình nước trên đèo và cái vỗ tay bên bàn cờ

Hai khoảnh khắc trong các cặp kình địch mà wiki này kể ở danh mục Kình địch thể thao:

• Coppi và Bartali, Tour de France 1952. Một bức ảnh nổi tiếng chụp hai kình địch người Ý trao nhau một bình nước khi đang leo đèo. Đến nay vẫn tranh cãi ai đưa cho ai; mỗi bên cổ động viên kể một kiểu. Chính sự tranh cãi ấy cho thấy người ta muốn được là bên cao thượng đến mức nào.
• Fischer và Spassky, Reykjavík 1972. Sau ván thứ sáu, khi Bobby Fischer chơi một ván cờ xuất sắc, Boris Spassky đã cùng khán giả vỗ tay. Một nhà vô địch vỗ tay cho người đang tước ngôi của mình là cử chỉ hiếm có.

Flintoff và Brett Lee, Edgbaston 2005

Loạt trận cricket The Ashes giữa Anh và Úc năm 2005 là một trong những loạt căng nhất lịch sử môn này. Ở trận thứ hai tại sân Edgbaston, Anh thắng sít sao 2 lượt chạy. Brett Lee, cầu thủ Úc đứng đánh bóng ở những phút cuối và là người suýt đưa đội mình đến chiến thắng, khuỵu xuống sân. Andrew Flintoff, ngôi sao của đội Anh, không chạy đi ăn mừng ngay mà cúi xuống an ủi Lee. Bức ảnh ấy thường được dẫn như biểu tượng của cả loạt trận.

Hai chiếc huy chương vàng nhảy cao, Tokyo 2020

Thế vận hội Tokyo 2020 (diễn ra năm 2021) có khoảnh khắc được cả thế giới nhắc lại. Ở chung kết nhảy cao nam, Mutaz Essa Barshim (Qatar) và Gianmarco Tamberi (Ý) cùng vượt mức 2,37 m mà không phạm lỗi nào trước đó, rồi cùng thất bại ba lần ở mức 2,39 m. Trọng tài đưa ra lựa chọn đấu thêm để phân định. Barshim hỏi liệu có thể có hai huy chương vàng không. Khi được xác nhận là có thể, hai người ôm chầm lấy nhau.

Hai vận động viên vốn là bạn lâu năm, từng cùng trải qua chấn thương nặng. Họ là kình địch trên sân trong nhiều năm, và lựa chọn chia sẻ chiến thắng của họ hợp luật hoàn toàn.

Vì sao một cử chỉ nhỏ lại nặng ký

Nhiều môn đã biến cử chỉ này thành nghi thức: cúi chào trong kendo và sumo, bắt tay trước và sau ván cờ, xếp hàng bắt tay sau trận bóng bầu dục. Nghi thức có tác dụng chính trong những lúc khó khăn nhất: khi cảm xúc đang bảo ta quay lưng, nghi thức bảo ta đưa tay ra.

Ở chiều ngược lại, từ chối bắt tay đối thủ thường bị nhớ lâu và bị coi là một vết trên sự nghiệp, kể cả khi người từ chối có lý do riêng.

Góc nhìn hôm nay: cái bắt tay của chính mình

1. Chuẩn bị sẵn câu nói. Lúc vừa thua, đầu óc rối, khó nghĩ ra lời hay. Một câu ngắn soạn sẵn như "Hôm nay bạn đánh hay quá" giúp ta làm đúng dù đang buồn.
2. Bắt tay cả khi thắng. Người thắng không ăn mừng trước mặt người thua quá lâu. Ăn mừng với đồng đội sau.
3. Ghi nhận cụ thể. "Cú đó của bạn bất ngờ thật" có sức nặng hơn "chơi hay".
4. Đừng bắt tay giả. Nếu chưa bình tĩnh nổi, một cái gật đầu tôn trọng vẫn tốt hơn một cái bắt tay hời hợt kèm lời mỉa.

Để tìm hiểu thêm, trang olympics.com có nhiều bài và tư liệu về các câu chuyện tinh thần thể thao ở Thế vận hội; các phim tài liệu về Thế vận hội Berlin 1936 có ghi lại cảnh Owens và Long.