Harry Potter và Voldemort: kẻ thù định mệnh sinh ra từ một lời tiên tri

Harry Potter và Chúa tể Voldemort là cặp kẻ thù định mệnh xuyên suốt bảy tập truyện của J.K. Rowling (1997–2007). Họ bị gắn vào nhau bởi một lời tiên tri, nhưng điều làm cuộc đối đầu thành định mệnh lại là lựa chọn của chính Voldemort: hắn tin lời tiên tri, tự tay tấn công đứa bé, và qua đó tạo ra kẻ sẽ đánh bại mình. Hai người có xuất thân giống nhau đến kỳ lạ; thứ chia đôi họ là cách mỗi người chọn sống với nỗi cô đơn của mình.

Lời tiên tri và một lựa chọn

Trong tập năm, Harry Potter và Hội Phượng hoàng (2003), người đọc mới biết đầy đủ nội dung lời tiên tri do giáo sư Sybill Trelawney nói ra trước khi Harry chào đời: một đứa trẻ sinh vào cuối tháng Bảy, có cha mẹ từng ba lần thách thức Chúa tể Hắc ám, sẽ có sức mạnh đánh bại hắn, và Chúa tể sẽ "đánh dấu" đứa trẻ như người ngang hàng với mình.

Chi tiết quan trọng mà nhiều người bỏ qua: lời tiên tri ấy hợp với hai đứa trẻ, Harry Potter và Neville Longbottom. Voldemort, chỉ nghe được một phần lời tiên tri, đã chọn Harry. Đêm 31/10/1981, hắn giết cha mẹ Harry rồi chĩa đũa phép vào đứa bé. Lời nguyền giết chóc dội ngược lại, Voldemort tan xác mất hình hài, còn Harry mang trên trán vết sẹo hình tia chớp: đúng là "đánh dấu".

Cụ Dumbledore về sau giải thích cho Harry rằng lời tiên tri chỉ có sức mạnh vì Voldemort tin nó và hành động theo nó. Nếu hắn bỏ qua, có thể chẳng có cuộc đối đầu nào. Đây là kiểu "lời tiên tri tự hoàn thành" rất cổ, giống chuyện vua Oedipus trong bi kịch Hy Lạp: chính việc cố tránh số phận lại tạo ra số phận.

Hai đứa trẻ mồ côi

Rowling dựng hai nhân vật như hai nhánh rẽ từ cùng một gốc. Trong tập hai, Harry Potter và Phòng chứa Bí mật, Harry lo lắng vì thấy mình giống Tom Riddle quá nhiều. Cụ Dumbledore trả lời đại ý rằng điều cho thấy con người thật của ta là lựa chọn, chứ không phải khả năng. Đó là câu then chốt của cả bộ truyện.

Những lần đối mặt

1. Tập 1 (1997): Voldemort, còn bám vào sau gáy giáo sư Quirrell, tìm Hòn đá Phù thuỷ. Harry mười một tuổi ngăn được hắn nhờ sự bảo vệ từ tình yêu của mẹ còn trong da thịt mình.
2. Tập 2 (1998): ký ức thời học sinh của Tom Riddle trong một cuốn nhật ký. Harry lần đầu thấy kẻ thù khi còn trẻ, và thấy mình trong hắn.
3. Tập 4 (2000): Voldemort hồi sinh trong nghĩa địa, dùng máu của Harry để tạo lại thân thể. Hai cây đũa "anh em" chạm nhau, tạo ra hiện tượng Priori Incantatem khiến đũa của Voldemort nhả ra bóng của những người hắn đã giết.
4. Tập 5 (2003): cuộc đấu trong Bộ Pháp thuật và việc Voldemort xâm nhập tâm trí Harry. Mối nối giữa hai người hoá ra chạy theo cả hai chiều.
5. Tập 7 (2007): trận chiến ở Hogwarts. Harry biết mình mang trong người một mảnh linh hồn của Voldemort và tự nguyện bước tới chịu chết. Lời nguyền chỉ giết mảnh linh hồn ấy. Trong cuộc đối đầu cuối cùng, Voldemort chết bởi chính lời nguyền của mình dội ngược lại.

Voldemort tạo ra kẻ thù của chính mình

Điều thú vị nhất của cặp đối thủ này là gần như mọi sức mạnh của Harry đều đến từ chính Voldemort:

• Vết sẹo và mối nối tâm trí: do lời nguyền của Voldemort.
• Khả năng nói xà ngữ: do mảnh linh hồn của Voldemort vô tình gửi lại trong Harry đêm 1981.
• Sự bảo vệ của mẹ Harry: Voldemort lấy máu Harry để hồi sinh, vô tình giữ sự bảo vệ đó sống trong chính thân thể hắn, và điều này giúp Harry sống sót ở tập cuối.
• Lòng trung thành của người khác: những người mà Voldemort coi thường, như Neville hay gia nhân Kreacher, lại góp phần quyết định vào thất bại của hắn.

Đây là một kiểu kình địch rất cổ trong văn chương: kẻ thù vì sợ hãi mà tạo ra chính đối thủ sẽ đánh bại mình. Voldemort không thua vì Harry mạnh hơn. Hắn thua vì không bao giờ hiểu những thứ hắn khinh thường: tình yêu, tình bạn, sự hy sinh.

Những cặp đối thủ nhỏ hơn quanh Harry

Rowling không chỉ dựng một cặp kình địch. Quanh Harry còn những cặp đối thủ nhỏ hơn, mỗi cặp soi một mặt khác của cuộc đối đầu lớn:

• Harry và Draco Malfoy là kình địch học đường: tranh nhau trên sân đấu, châm chọc nhau ở hành lang. Đến tập sáu, Draco bị ép vào vai kẻ phải giết người và không làm nổi; ở tập bảy, chính Harry cứu cậu khỏi đám cháy. Một đối thủ cùng lứa hoá ra cũng là một đứa trẻ bị kéo vào cuộc chiến của người lớn.
• James Potter và Severus Snape là cặp đối thủ thời cha mẹ. Mối thù thời học sinh ấy kéo dài sang thế hệ sau, khiến Snape đối xử cay nghiệt với Harry suốt nhiều năm, trong khi vẫn âm thầm bảo vệ cậu vì tình cảm với Lily.

Hai cặp này cho thấy cái nhìn của bộ truyện về kình địch: đối thủ hiếm khi đơn giản là người xấu, và mối thù cũ, nếu không được tháo gỡ, có thể truyền sang cả người không liên quan.

Từ trang sách đến màn ảnh

Bảy tập truyện được chuyển thành tám phim (2001–2011), tập cuối chia làm hai phần. Daniel Radcliffe đóng Harry suốt cả loạt phim, còn Voldemort trưởng thành do Ralph Fiennes thủ vai từ phim thứ tư. Phim lược bớt nhiều chi tiết về quá khứ của Tom Riddle mà tập sáu kể kỹ, nên ai muốn hiểu đầy đủ sự đối xứng giữa hai nhân vật thì nên đọc sách.

Tại Việt Nam, bộ truyện được Nhà xuất bản Trẻ phát hành, bản dịch của nhà văn Lý Lan, và nhiều tên riêng như "Chúa tể Hắc ám", "Hội Phượng hoàng" đã thành quen thuộc với bạn đọc Việt.

Góc nhìn hôm nay

Harry và Voldemort cho thấy một điều có ích cho bất kỳ ai đang có đối thủ: hai người có xuất phát điểm giống hệt nhau vẫn có thể đi về hai hướng ngược nhau, và thứ quyết định không phải hoàn cảnh mà lựa chọn. Nó cũng nhắc một điều nữa: nỗi sợ đối thủ có thể khiến ta làm chính những việc giúp đối thủ mạnh lên. Voldemort sợ lời tiên tri đến mức tự tay thực hiện nó.

Muốn đọc lại theo mạch đối thủ, hãy chú ý ba tập: tập hai (Harry nhìn thấy Tom Riddle trẻ), tập sáu (những ký ức về tuổi thơ của Tom Riddle) và chương "Ngã Tư Vua" trong tập bảy, nơi mọi sợi dây nối giữa hai người được giải thích.