Waseda – Keio: trận bóng chày Sōkeisen hơn 120 năm của Nhật Bản

Sōkeisen là tên gọi các trận đấu giữa hai đại học tư thục lâu đời nhất Nhật Bản: Waseda và Keio, nổi tiếng nhất là trận bóng chày có từ năm 1903. Trận đấu từng bị đình chỉ suốt 19 năm vì cổ động viên quá khích, rồi trở lại năm 1925 cùng với giải bóng chày sáu trường đại học Tokyo (Tokyo Big6). Ngày nay, mỗi mùa xuân và mùa thu, trận Waseda – Keio ở sân Meiji Jingu vẫn là sự kiện thể thao sinh viên lớn nhất nước Nhật.

Hai ngôi trường, hai người sáng lập

Keio có nguồn gốc từ trường học do Fukuzawa Yukichi mở năm 1858, người được coi là một trong những nhà tư tưởng khai sáng của Nhật Bản thời Minh Trị. Waseda được Ōkuma Shigenobu thành lập năm 1882, ban đầu mang tên Tokyo Senmon Gakkō. Hai trường cùng ở Tokyo, cùng là trường tư, cùng đào tạo nhiều chính khách, doanh nhân, nhà văn — và vì thế từ sớm đã là hai đối thủ tự nhiên.

Một chi tiết nhỏ nói lên tất cả: phía Waseda gọi trận đấu là Sōkeisen (早慶戦, "Waseda – Keio chiến"), còn phía Keio gọi là Keisōsen (慶早戦, "Keio – Waseda chiến"). Ngay cả thứ tự hai chữ trong tên gọi cũng là chuyện danh dự.

1903: trận đấu đầu tiên và lời thách đấu

Bóng chày được giới thiệu vào Nhật Bản từ thập niên 1870 và nhanh chóng phổ biến trong giới học sinh, sinh viên. Năm 1903, đội bóng chày Waseda gửi lời thách đấu tới Keio, đội lúc đó mạnh hơn. Ngày 21/11/1903, trận Sōkeisen bóng chày đầu tiên diễn ra trên sân của Keio ở khu Mita, Tokyo. Keio thắng.

Những năm sau, trận đấu ngày càng hút khán giả. Nhưng sức nóng vượt quá tầm kiểm soát: năm 1906, sự cổ vũ quá khích của sinh viên hai trường khiến nhà trường lo ngại xô xát, và trận đấu bị đình chỉ.

Mười chín năm im lặng

Từ 1906 đến 1925, hai đội không gặp nhau trên sân bóng chày. Mỗi trường vẫn chơi với các đại học khác, nhưng trận được chờ đợi nhất thì không có. Đó là một bài học hiếm hoi trong lịch sử thể thao: một kình địch bị dừng hẳn vì người hâm mộ, chứ không vì cầu thủ.

Năm 1925, giải bóng chày sáu đại học Tokyo hình thành với Waseda, Keio, Meiji, Hosei, Rikkyo và Đại học Tokyo. Trận Waseda – Keio được nối lại trong khuôn khổ giải, và từ đó tới nay thường được xếp vào cuối mỗi mùa — như một trận "chung kết" theo truyền thống, bất kể bảng xếp hạng. Từ năm 1926, các trận đấu diễn ra ở sân Meiji Jingu, nơi hàng chục nghìn khán giả có thể ngồi xem.

Văn hoá cổ vũ: đối đầu nhưng có lễ nghĩa

Nét đặc biệt nhất của Sōkeisen không nằm trên sân mà trên khán đài. Mỗi trường có ōendan — đội cổ vũ chính thức với trống, kèn, cờ trường, những người chỉ huy mặc đồng phục kiểu cũ, điều khiển cả khán đài hát và hô theo từng nhịp.

• Hai bài hát cổ vũ nổi tiếng. Keio có "Wakaki Chi" (Dòng máu trẻ, 1927); Waseda có "Kompeki no Sora" (Bầu trời xanh thẳm, 1931) do nhạc sĩ Koseki Yūji phổ nhạc. Bài của Waseda ra đời một phần để đáp lại sức mạnh của bài hát Keio — một cuộc đua ngay trong âm nhạc.
• Trao lời chào (yell exchange). Trước và sau trận, đội cổ vũ hai bên lần lượt hô lời chúc cho đối phương, khán đài bên kia đáp lại. Đối thủ được cổ vũ trước khi bị đánh bại.
• Khán đài chia đôi. Một bên rợp màu đỏ thẫm (enji) của Waseda, một bên là cờ ba sọc xanh – đỏ – xanh của Keio. Cựu sinh viên nhiều thế hệ trở lại ngồi cùng sinh viên hiện tại.

Lịch sử năm 1906 giải thích phần nào vì sao văn hoá cổ vũ ở đây được tổ chức chặt chẽ đến vậy: nhiệt tình phải có khuôn khổ, nếu không thì chính trận đấu sẽ mất.

Những mùa giải đáng nhớ

Trận được nhắc nhiều nhất là mùa thu năm 1960, khi hai đội bằng điểm và phải đấu liên tiếp tới sáu trận mới phân thắng bại — người Nhật gọi là "sáu trận liên tiếp Waseda – Keio". Waseda giành chiến thắng chung cuộc. Cả nước theo dõi qua truyền hình và báo chí trong suốt nhiều ngày.

Ngoài bóng chày, Sōkeisen còn diễn ra ở nhiều môn khác. Đua thuyền giữa hai trường trên sông Sumida có từ năm 1905. Trận bóng bầu dục Waseda – Keio có từ năm 1922 và thường diễn ra vào ngày 23/11 hằng năm. Mỗi môn có lịch sử, giai thoại riêng, nhưng bóng chày vẫn là "Sōkeisen" mà người Nhật nghĩ tới đầu tiên.

Hai trường đã đẩy nhau lên ra sao

• Bóng chày Nhật có nền móng. Trước khi có bóng chày chuyên nghiệp (giải chuyên nghiệp chỉ ổn định từ giữa thập niên 1930), bóng chày đại học — với Sōkeisen là trung tâm — là đỉnh cao của môn này ở Nhật. Nhiều cầu thủ, huấn luyện viên chuyên nghiệp đời đầu bước ra từ đây.
• Bản sắc trường được bồi đắp. Bài hát, màu cờ, đồng phục cổ vũ của hai trường phần lớn hình thành quanh trận đấu này. Sinh viên năm nhất thường được dạy hát bài trường để mang tới Jingu.
• Một khuôn mẫu cho cổ vũ có tổ chức. Cách tổ chức đội cổ vũ và trao lời chào lan ra nhiều trường và nhiều môn khác ở Nhật.

Góc nhìn hôm nay

Sōkeisen cho thấy một điều quan trọng: kình địch thuộc về cả người chơi lẫn người xem, và người xem có thể làm hỏng nó. Năm 1906, chính sự quá khích của khán đài đã lấy mất trận đấu của cả hai trường trong 19 năm. Khi trận đấu trở lại, người ta xây dựng một văn hoá cổ vũ có nghi thức, có lời chào đối thủ, để giữ nó không bị mất lần nữa.

Nếu bạn đang cổ vũ cho trường, cho đội của mình, câu hỏi đáng tự đặt là: cách mình cổ vũ hôm nay làm trận đấu đẹp hơn hay khiến nó có nguy cơ bị dừng lại?

Muốn tìm hiểu thêm: nếu tới Tokyo vào cuối tháng 5 hoặc cuối tháng 10 – đầu tháng 11, có thể mua vé xem Sōkeisen ở sân Meiji Jingu; tham quan khuôn viên hai trường ở khu Waseda và khu Mita; tra lịch thi đấu trên trang chính thức của Liên đoàn Bóng chày sáu trường đại học Tokyo.