The Ashes ("Tro tàn") là loạt trận cricket Test giữa Anh và Úc, có từ năm 1882–83, là kình địch lâu đời nhất của môn này. Cái tên ra đời từ một cáo phó giễu cợt trên báo Anh sau khi Anh thua Úc ở sân The Oval năm 1882; chiếc cúp là một hũ tro nhỏ chỉ cao khoảng mười centimet. Hai đội thường đấu năm trận Test mỗi loạt, luân phiên tổ chức ở Anh và Úc, và đội đang giữ "tro" sẽ giữ nó nếu loạt trận hoà.
Hiểu nhanh cricket Test
Để hiểu Ashes, cần biết vài điều cơ bản. Cricket Test là thể thức dài nhất: một trận kéo dài tới năm ngày, mỗi đội có hai lượt đánh (innings). Một lượt kết thúc khi mười người bị loại hoặc đội đó chủ động dừng. Đội nào ghi nhiều run (điểm chạy) hơn sau hai lượt thì thắng; nếu hết năm ngày mà chưa xong thì trận hoà. Vì thế một loạt năm trận Test là cuộc so tài kéo dài cả mùa hè, đòi hỏi sức bền, kỷ luật và chiến thuật hơn là một khoảnh khắc may mắn.
Người ném bóng (bowler) tìm cách phá cột gôn (wicket) hoặc khiến người đánh bóng (batsman) bị loại. Người đánh bóng tìm cách giữ cột và ghi run. Một bowler giỏi có thể quyết định cả trận; một batsman giỏi có thể đứng vững cả ngày.
Từ cáo phó đến hũ tro
Ngày 29/8/1882, tại sân The Oval ở London, Úc thắng Anh với cách biệt chỉ 7 run. Người hùng của Úc là bowler Fred Spofforth, biệt danh "Quỷ dữ", người lấy 14 wicket trong trận. Đó là lần đầu Úc thắng một trận Test trên đất Anh.
Vài ngày sau, tờ Sporting Times đăng một "cáo phó" châm biếm cho môn cricket Anh, viết rằng thi hài sẽ được hoả táng và tro mang sang Úc. Người viết là nhà báo Reginald Shirley Brooks.
Mùa đông năm đó, đội Anh do Ivo Bligh dẫn đầu sang Úc, và báo chí gọi chuyến đi là để "giành lại tro". Sau khi Anh thắng loạt trận, một nhóm phụ nữ ở Melbourne tặng Bligh một hũ nhỏ bằng đất nung, bên trong được cho là tro của một vật dụng cricket — thường được nói là một thanh bail (que ngang đặt trên cột gôn), dù điều này chưa bao giờ được xác minh. Một trong những người phụ nữ đó, Florence Morphy, về sau trở thành vợ Bligh.
Sau khi Bligh mất năm 1927, gia đình trao hũ tro cho câu lạc bộ MCC. Nay nó được trưng bày ở bảo tàng của sân Lord's, London, và chỉ rời đi rất hiếm hoi. Vì hũ gốc quá mong manh, từ loạt 1998–99 đội thắng được trao một bản sao lớn bằng pha lê.
Những chương làm nên kình địch
Bodyline, 1932–33
Úc lúc đó có Don Bradman, batsman vĩ đại nhất lịch sử. Để khắc chế ông, đội trưởng Anh Douglas Jardine dùng một chiến thuật về sau gọi là "Bodyline": các bowler nhanh, nổi bật là Harold Larwood, ném bóng nảy thẳng vào người batsman, cùng một hàng rào người bắt bóng phía chân. Batsman chỉ còn chọn giữa bị trúng bóng hoặc vung gậy tự vệ và bị bắt bóng.
Anh thắng loạt 4–1, trung bình ghi điểm của Bradman giảm mạnh. Nhưng vài batsman Úc bị thương nặng, và Hội đồng Cricket Úc gửi điện tín cáo buộc lối chơi phi thể thao. Vụ việc căng thẳng tới mức ảnh hưởng quan hệ hai nước. Luật cricket sau đó được sửa để hạn chế lối ném này.
Bradman và con số 99,94
Bradman kết thúc sự nghiệp Test ở Ashes năm 1948 tại The Oval. Ông chỉ cần 4 run để có trung bình đúng 100. Ông bị loại ở quả bóng thứ hai, không ghi run nào. Trung bình sự nghiệp dừng ở 99,94 — con số mà người Úc thuộc như số điện thoại. Đội Úc năm đó đi trọn chuyến lưu đấu nước Anh không thua trận nào, được gọi là "The Invincibles".
Headingley 1981
Anh bị dẫn xa, buộc phải đánh lượt hai ngay sau lượt một (follow-on) — gần như chắc thua. Ian Botham ghi 149 run không bị loại, rồi bowler Bob Willis lấy 8 wicket chỉ mất 43 run. Anh thắng 18 run. Đây là một trong những cuộc lội ngược dòng nổi tiếng nhất lịch sử cricket.
Mùa hè 2005
Ở trận Test thứ hai tại Edgbaston, Anh thắng chỉ 2 run. Ngay khi trận kết thúc, Andrew Flintoff của Anh bỏ dở ăn mừng, cúi xuống an ủi Brett Lee của Úc đang ngồi gục trên sân. Bức ảnh ấy trở thành biểu tượng tinh thần thể thao. Anh thắng loạt 2–1, lần đầu giành lại Ashes sau gần hai thập kỷ.
| Năm | Sự kiện |
|---|---|
| 1882 | Úc thắng Anh 7 run ở The Oval; cáo phó "tro tàn" ra đời |
| 1882–83 | Ivo Bligh dẫn đội sang Úc "giành lại tro"; hũ tro được trao |
| 1932–33 | Loạt trận Bodyline |
| 1948 | Bradman chia tay với trung bình 99,94; đội "Invincibles" |
| 1981 | Botham và Willis lội ngược dòng ở Headingley |
| 2005 | Anh thắng 2–1, khoảnh khắc Flintoff – Lee |
| 2023 | Loạt ở Anh hoà 2–2, Úc giữ tro |
Hai đội đã đẩy nhau lên ra sao
- Chiến thuật và luật chơi tiến hoá. Bodyline là ví dụ rõ nhất: muốn khắc chế một thiên tài của đối phương, một đội nghĩ ra chiến thuật mới; luật phải sửa để giữ cân bằng và an toàn.
- Mỗi thế hệ có một chuẩn để vượt. Cầu thủ Anh lớn lên với mục tiêu thắng Úc, và ngược lại. Thành tích ở Ashes thường được coi là thước đo thật sự của một cầu thủ hai nước.
- Thể thức Test được giữ sống. Ở thời của các thể thức ngắn như T20, Ashes là một trong những lý do chính khiến khán giả vẫn đổ về xem các trận năm ngày.
Góc nhìn hôm nay
Ashes cho thấy một lời chế giễu có thể sinh ra một truyền thống. Cáo phó năm 1882 là để châm chọc; người ta có thể bực tức, nhưng đội Anh chọn biến nó thành mục tiêu. Khi bị đối thủ chê cười, cách đáp mạnh nhất thường là một mục tiêu cụ thể để giành lại.
Bodyline là lời nhắc ngược lại: thắng bằng cách làm đối thủ bị thương thì chiến thắng mang tiếng mãi mãi. Còn bức ảnh Flintoff – Lee cho thấy điều đẹp nhất của kình địch: ngay sau trận gay cấn nhất, người thắng vẫn nhìn thấy nỗi buồn của người thua.
Muốn tìm hiểu thêm: ghé bảo tàng MCC ở sân Lord's, London để xem hũ tro gốc; đọc các tuyển tập về lịch sử Ashes; theo dõi kết quả chính thức trên trang của Hội đồng Cricket Quốc tế (ICC), England and Wales Cricket Board và Cricket Australia. Người mới có thể bắt đầu bằng việc xem tóm tắt trận Headingley 1981 và Edgbaston 2005.
Câu hỏi thường gặp
The Ashes là gì?
The Ashes là loạt trận cricket Test giữa Anh và Úc, bắt đầu từ năm 1882–83. Tên gọi xuất phát từ một cáo phó châm biếm trên báo Anh sau khi Anh thua Úc năm 1882, nói rằng cricket Anh đã chết và tro được mang sang Úc.
Trong hũ tro Ashes có gì?
Hũ tro được cho là chứa tro của một vật dụng cricket, thường được nói là thanh bail đặt trên cột gôn. Điều này chưa bao giờ được xác minh, và hũ gốc hiện nằm trong bảo tàng của sân Lord's ở London.
Bodyline là gì?
Bodyline là chiến thuật đội Anh dùng ở loạt Ashes 1932–33 để khắc chế Don Bradman: ném bóng nhanh nảy thẳng vào người batsman cùng hàng người bắt bóng phía chân. Chiến thuật gây chấn thương và tranh cãi lớn, khiến luật cricket về sau được sửa.
Vì sao trung bình 99,94 của Bradman nổi tiếng?
Đó là trung bình ghi điểm Test của Don Bradman, cao vượt xa mọi batsman khác trong lịch sử. Ở lượt đánh cuối cùng năm 1948, ông chỉ cần 4 run để đạt 100 nhưng bị loại ở quả bóng thứ hai.
Nếu loạt Ashes hoà thì sao?
Nếu loạt trận hoà, đội đang giữ Ashes sẽ tiếp tục giữ. Năm 2023, loạt trận ở Anh hoà 2–2 nên Úc, đội đang giữ, tiếp tục giữ Ashes.
