Boat Race Oxford – Cambridge: cuộc đua thuyền gần 200 năm trên sông Thames

Boat Race là cuộc đua thuyền chèo thường niên giữa Đại học Oxford và Đại học Cambridge trên sông Thames ở London. Cuộc đua đầu tiên diễn ra năm 1829, tổ chức hằng năm từ 1856 (trừ những năm chiến tranh và năm 2020), trên quãng sông dài khoảng 6,8 km từ Putney tới Mortlake. Mỗi đội tám tay chèo và một người lái, thua thắng một lần mỗi năm, và sau gần hai thế kỷ, chưa trường nào chịu để đối phương bỏ xa.

Khởi đầu từ một lời thách đấu giữa hai người bạn

Năm 1829, Charles Merivale, sinh viên Cambridge, và Charles Wordsworth, sinh viên Oxford — cháu của nhà thơ William Wordsworth — đứng ra tổ chức một cuộc thách đấu chèo thuyền giữa hai trường. Cuộc đua diễn ra ở Henley-on-Thames, Oxford thắng dễ. Hai người vốn là bạn học cũ từ thời trung học. Một cuộc so tài giữa bạn bè trở thành truyền thống kéo dài gần hai trăm năm.

Những năm đầu, cuộc đua không diễn ra đều đặn. Từ năm 1856, nó thành sự kiện thường niên, và ít lâu sau chuyển hẳn về đoạn sông Putney – Mortlake ở tây London, nay gọi là Championship Course.

Đường đua và luật chơi

Boat Race là một cuộc đua chỉ có hai thuyền, đối đầu trực tiếp chứ không đua với đồng hồ. Vài điều làm nó khác những cuộc đua chèo thông thường:

• Sông uốn lượn hình chữ S. Đoạn đường có ba khúc cua lớn, nên bên nào ở phía trong khúc cua được lợi. Hai đội tung đồng xu chọn bờ trước cuộc đua, và việc chọn bờ được tính toán theo con nước.
• Đua theo thuỷ triều lên. Cuộc đua được canh vào lúc nước triều dâng để dòng chảy đẩy thuyền đi; người lái phải tìm dòng chảy mạnh nhất giữa sông.
• Không có làn riêng. Hai thuyền được phép tranh nhau dòng nước tốt. Trọng tài đi theo trên một xuồng máy để cảnh báo khi mái chèo hai bên sắp va nhau.
• Người lái (cox) là bộ não. Thường là người nhẹ cân nhất thuyền, ngồi đuôi, điều khiển hướng đi và nhịp chèo, quyết định khi nào tăng tốc.

Thuyền của Cambridge màu xanh nhạt, của Oxford màu xanh đậm. Người được chọn vào đội đua chính thức được trao danh hiệu "Blue" — một vinh dự mà nhiều cựu sinh viên giữ cả đời.

Một năm chuẩn bị cho hai mươi phút

Cuộc đua chỉ kéo dài khoảng 17–20 phút, nhưng việc chuẩn bị bắt đầu từ mùa thu năm trước. Mỗi trường gọi vài chục ứng viên, tập luyện gần như mỗi ngày, có những buổi sáng xuống nước từ lúc trời còn tối. Tới tháng 12, hai trường tổ chức các cuộc đua thử nội bộ trên chính đường đua Thames, gọi là Trial Eights, để chọn người. Chỉ tám tay chèo và một người lái được lên thuyền chính; những người còn lại đua ở thuyền dự bị — Isis của Oxford và Goldie của Cambridge — trong cùng ngày.

Thành phần các đội ngày nay rất quốc tế: nhiều tay chèo là nghiên cứu sinh đến từ nước khác, có người đã từng dự Olympic hoặc giải vô địch thế giới. Nhưng điều kiện vẫn như xưa: phải là sinh viên thật sự đang theo học, và phải cân bằng việc tập luyện với bài vở.

Những năm đáng nhớ

• 1877: lần duy nhất kết quả được công bố là hoà. Trọng tài đích không phân định được, và chuyện kể về cách xử lý ở vạch đích tới nay vẫn được nhắc như giai thoại.
• 1912: sóng lớn khiến cả hai thuyền đều chìm; cuộc đua phải tổ chức lại.
• 1978: thuyền Cambridge chìm giữa đường đua trong thời tiết xấu.
• 2003: Oxford thắng với khoảng cách chỉ một bộ (khoảng 30 cm) — khoảng cách sát nhất trong lịch sử.
• 2012: một người bơi ra giữa sông để phản đối, cuộc đua phải dừng rồi xuất phát lại; sau đó mái chèo của một tay chèo Oxford gãy trong một lần va chạm, và Cambridge thắng.
• 2021: vì dịch bệnh, cuộc đua chuyển về sông Great Ouse gần Ely, cách xa đường đua quen thuộc ở London.

Tổng số lần thắng của hai trường chênh nhau không nhiều; tính tới năm 2025, Cambridge nhỉnh hơn. Cuộc đua nữ (Women's Boat Race) có từ năm 1927, và từ năm 2015 được tổ chức trên cùng đường đua, cùng ngày với cuộc đua nam.

Vì sao một cuộc đua sinh viên lại hút cả triệu người

Mỗi năm, hàng trăm nghìn người đứng dọc hai bờ Thames, và hàng triệu người xem qua truyền hình. Phần lớn họ không học ở Oxford hay Cambridge. Có vài lý do:

1. Một thắng, một thua, không có giải phụ. Người thua không có huy chương bạc, chỉ có một năm chờ đợi.
2. Đó là nghi lễ mùa xuân. Cuộc đua thường diễn ra cuối tháng 3 hoặc đầu tháng 4; với nhiều người London, nó đánh dấu mùa xuân như những lễ hội khác.
3. Người chèo là sinh viên. Nhiều người trong số họ là vận động viên đẳng cấp quốc tế, có người từng hoặc sau này dự Olympic, nhưng họ vẫn phải học, thi như mọi sinh viên khác. Sự kết hợp đó tạo ra sức hút riêng.

Hai trường đã đẩy nhau lên ra sao

Ảnh hưởng của Boat Race vượt ra ngoài hai trường. Henley Royal Regatta, giải chèo thuyền danh tiếng của Anh, ra đời năm 1839 tại chính khúc sông nơi cuộc đua đầu tiên diễn ra. Phương pháp tập luyện, thiết kế thuyền, kỹ thuật chèo của nước Anh suốt thế kỷ 19 phát triển nhiều nhờ sự cạnh tranh giữa hai câu lạc bộ đại học này.

Ngày nay, cả hai đội đều tập luyện gần như chuyên nghiệp suốt nhiều tháng, có huấn luyện viên chuyên trách, chương trình thể lực khoa học. Một đội đầu tư thêm, đội kia buộc phải theo. Mỗi chiến thắng của một trường lập tức trở thành bài phân tích cho trường còn lại.

Cũng có tiếng nói phê bình: cuộc đua bị coi là biểu tượng của giới tinh hoa, và những năm gần đây, chất lượng nước sông Thames trở thành mối lo khi các tay chèo được khuyến cáo cẩn thận sau cuộc đua. Đó là những tranh luận có thật, đáng được ghi nhận bên cạnh vẻ đẹp của truyền thống.

Góc nhìn hôm nay

Boat Race cho thấy một điều ít người để ý: kình địch có thể là thứ giữ một truyền thống sống. Nếu chỉ có một trường chèo một mình, không ai đứng hai bờ sông. Chính việc có một đối thủ cố định, năm nào cũng gặp, mới khiến mỗi cuộc đua có ý nghĩa.

Bài học thứ hai dành cho bất cứ ai làm việc nhóm: trong một thuyền tám người, không có ngôi sao. Thuyền chỉ nhanh khi tám mái chèo vào nước cùng lúc. Muốn thắng đối thủ, trước hết phải thắng sự lệch nhịp trong chính đội mình.

Muốn tìm hiểu thêm: xem trực tiếp hoặc xem lại cuộc đua trên trang chính thức của Boat Race; nếu đến London, có thể đứng xem từ cầu Hammersmith hoặc bờ sông ở Putney. Bảo tàng River and Rowing ở Henley-on-Thames lưu giữ nhiều hiện vật về lịch sử chèo thuyền Anh. Cuốn The Boys in the Boat của Daniel James Brown, dù kể về đội chèo Mỹ, cũng giúp hiểu vì sao môn này được gọi là môn đồng đội thuần khiết nhất.