Celtics và Lakers: kình địch lớn nhất NBA qua 12 lần gặp ở chung kết

Boston Celtics và Los Angeles Lakers là kình địch lớn nhất lịch sử NBA. Hai đội gặp nhau 12 lần ở chung kết, Celtics thắng 9, Lakers thắng 3. Họ cũng là hai đội giàu danh hiệu nhất: tính tới hết mùa 2024–25, Celtics có 18 chức vô địch, Lakers có 17. Đỉnh cao của kình địch là thập niên 1980 với cặp Larry Bird – Magic Johnson, giai đoạn thường được coi là đã kéo NBA ra khỏi khủng hoảng.

Hai bờ nước Mỹ, hai bản sắc

Celtics ra đời năm 1946 ở Boston, thành phố cảng lâu đời của vùng Đông Bắc. Lakers ra đời ở Minneapolis — cái tên "Lakers" lấy từ biệt danh "vùng đất mười nghìn hồ" của bang Minnesota — rồi chuyển về Los Angeles năm 1960. Từ đó, kình địch mang thêm màu sắc của hai bờ nước Mỹ: Boston truyền thống, cần cù, áo xanh lá; Los Angeles hào nhoáng, gần Hollywood, áo tím vàng.

Những hình ảnh này phần nhiều là cách người hâm mộ và báo chí kể chuyện, nhưng chúng giúp kình địch có sức sống vượt khỏi sân đấu.

Thập niên 1960: Bill Russell và những lần thua của Jerry West

Dưới bàn tay huấn luyện viên Red Auerbach và trung phong Bill Russell, Celtics giành 11 chức vô địch trong 13 mùa từ 1957 đến 1969 — chuỗi thống trị chưa đội nào lặp lại. Lakers, với hai ngôi sao Jerry West và Elgin Baylor, là nạn nhân thường xuyên nhất: họ thua Celtics ở chung kết các năm 1962, 1963, 1965, 1966, 1968 và 1969.

Hình ảnh người hâm mộ Lakers ghét nhất thời đó là điếu xì gà của Red Auerbach. Mỗi khi thấy trận đấu đã nằm chắc trong tay, Auerbach châm một điếu xì gà ngay trên ghế huấn luyện viên — một kiểu tuyên bố chiến thắng trước tiếng còi kết thúc. Với Boston, đó là nghi lễ; với đối thủ, đó là sự khiêu khích. Thế hệ cầu thủ Lakers những năm 1960 nhớ làn khói đó suốt đời.

Năm 1969 là năm đau nhất. Trận 7 diễn ra ở Los Angeles; ban lãnh đạo Lakers được kể là đã treo sẵn hàng nghìn quả bóng bay trên mái nhà thi đấu để thả xuống khi ăn mừng. Celtics thắng. Jerry West được bầu là cầu thủ xuất sắc nhất chung kết dù đội thua — trường hợp duy nhất trong lịch sử giải thưởng này.

Thập niên 1980: Bird và Magic

Năm 1979, Larry Bird và Earvin "Magic" Johnson gặp nhau ở chung kết giải bóng rổ đại học Mỹ (NCAA); đội Michigan State của Magic thắng Indiana State của Bird. Cùng năm đó, Bird gia nhập Celtics, Magic gia nhập Lakers. Hai người như hai mặt của một đồng xu: Bird — chàng trai ít nói từ vùng nông thôn Indiana, ném xa cực chuẩn; Magic — chàng trai luôn tươi cười từ Michigan, hậu vệ dẫn bóng cao gần 2,06 m với những đường chuyền không ai đoán được.

Trong suốt thập niên 1980, chức vô địch gần như chỉ thuộc về hai đội: Lakers vô địch năm 1980, 1982, 1985, 1987, 1988; Celtics vô địch năm 1981, 1984, 1986. Ba lần họ gặp nhau ở chung kết:

Đầu thập niên 1980, NBA đang gặp khó khăn: lượng khán giả truyền hình thấp, một số trận chung kết năm 1980 thậm chí chỉ được phát sóng ghi hình sau giờ khuya. Kình địch Bird – Magic, cùng hai đội bóng biểu tượng, đã kéo khán giả trở lại, mở đường cho kỷ nguyên Michael Jordan và sự bùng nổ toàn cầu của NBA sau đó.

Từ đối thủ thành bạn

Những năm đầu, Bird và Magic gần như không nói chuyện với nhau. Mỗi người mở bảng tỷ số vào buổi sáng để xem người kia làm gì tối qua. Bước ngoặt đến khi hai người cùng quay một quảng cáo giày giữa thập niên 1980 tại quê nhà của Bird ở Indiana; trong bữa trưa ở nhà mẹ Bird, họ phát hiện mình có xuất thân lao động giống nhau. Từ đó họ thành bạn.

Năm 1992, ở cuối sự nghiệp, hai người cùng khoác áo đội tuyển Mỹ ở Olympic Barcelona. Hai đối thủ lớn nhất của một thập niên trở thành đồng đội, và về sau thường nói rằng không có người kia, họ đã không đạt tới đỉnh cao như vậy.

Thế kỷ 21: chương tiếp theo

Kình địch hồi sinh ở hai trận chung kết liên tiếp. Năm 2008, Celtics với bộ ba Paul Pierce, Kevin Garnett và Ray Allen thắng Lakers của Kobe Bryant 4–2, trận cuối thắng cách biệt 39 điểm. Năm 2010, Lakers phục thù trong một trận 7 nặng nề, thắng 83–79. Đó là lần gặp nhau gần nhất ở chung kết tính tới nay.

Cuộc đua số danh hiệu vẫn tiếp diễn: Lakers vô địch năm 2020 để có 17 danh hiệu, cân bằng Celtics; Celtics vô địch năm 2024 để vươn lên 18.

Hai đội đã đẩy nhau lên ra sao

• Đội hình được xây để đối phó nhau. Nhiều quyết định chuyển nhượng, tuyển chọn của hai đội ở thập niên 1980 được đưa ra với câu hỏi trong đầu: liệu điều này có giúp ta thắng đội kia ở chung kết không?
• Hai lối chơi bổ sung cho môn bóng rổ. Lakers "Showtime" chạy nhanh, phản công; Celtics chơi chậm, chặt, chuyền nhiều ở nửa sân. Người xem có dịp so sánh hai triết lý ở trình độ cao nhất.
• Cuộc đua số danh hiệu là động lực dài hạn. Với cả hai đội, vượt đối thủ trong bảng tổng danh hiệu là mục tiêu không bao giờ hết hạn.

Góc nhìn hôm nay

Câu chuyện Bird – Magic là minh hoạ rõ nhất cho một ý: đối thủ lớn nhất có thể là người hiểu bạn nhất. Họ bỏ nhiều năm để quan sát nhau qua bảng tỷ số; chỉ một bữa trưa đã đủ để thấy họ giống nhau thế nào. Nếu bạn có một đối thủ lâu năm, đôi khi một cuộc trò chuyện ngoài "sân đấu" thay đổi được nhiều thứ.

Bài học thứ hai đến từ Jerry West: thua sáu lần trước cùng một đối thủ không xoá được giá trị của bạn. West vẫn là một trong những cầu thủ được kính trọng nhất lịch sử, và về sau trở thành nhà quản lý xây dựng nhiều đội vô địch.

Muốn tìm hiểu thêm: phim tài liệu Magic & Bird: A Courtship of Rivals (HBO, 2010); trang thống kê chính thức NBA và Basketball-Reference để xem lại từng loạt chung kết. Các trận chung kết 1984, 1985, 1987 có nhiều bản tóm tắt chính thức đáng xem.