Montreal Canadiens và Toronto Maple Leafs là kình địch lâu đời nhất của khúc côn cầu trên băng Bắc Mỹ, cùng là thành viên sáng lập giải NHL năm 1917. Đây là cuộc đối đầu giữa hai thành phố lớn nhất Canada, giữa cộng đồng nói tiếng Pháp và cộng đồng nói tiếng Anh. Canadiens giữ kỷ lục 24 Cúp Stanley, Maple Leafs có 13; lần gần nhất hai đội gặp nhau ở chung kết là năm 1967, khi Toronto thắng — cũng là lần cuối Maple Leafs vô địch tính tới nay.
Hai thành phố, hai ngôn ngữ
Canadiens ra đời năm 1909 ở Montreal, ngay từ đầu được định hình là đội của người Canada nói tiếng Pháp. Biệt danh "Les Habitants" (thường gọi tắt là "Habs") nhắc tới những người định cư Pháp đầu tiên ở Québec. Áo đỏ – trắng – xanh với chữ "C" lớn là một trong những biểu tượng thể thao dễ nhận ra nhất Canada.
Đội Toronto có mặt ở NHL từ mùa đầu tiên, qua vài lần đổi tên, tới năm 1927 thì nhà kinh doanh Conn Smythe mua lại và đặt tên Maple Leafs (Lá phong). Toronto là trung tâm của cộng đồng nói tiếng Anh, và đội bóng mang hình ảnh của Ontario.
Khi hai đội gặp nhau, người ta không chỉ thấy hai câu lạc bộ. Người hâm mộ thấy hai thành phố, hai ngôn ngữ, hai cách sống trong cùng một đất nước. Đó là lý do kình địch này có sức nặng văn hoá vượt khỏi sân băng — dù trên sân, nó vẫn chỉ là chuyện thắng thua.
Kỷ nguyên "Original Six"
Từ năm 1942 đến 1967, NHL chỉ có sáu đội: Montreal, Toronto, Boston, Chicago, Detroit và New York Rangers. Giai đoạn này về sau được gọi là thời "Original Six". Với chỉ sáu đội, hai kình địch gặp nhau rất nhiều lần mỗi mùa, và thường xuyên gặp lại ở vòng loại trực tiếp.
| Montreal Canadiens | Toronto Maple Leafs | |
|---|---|---|
| Thành lập | 1909 | Có mặt ở NHL từ 1917; mang tên Maple Leafs từ 1927 |
| Cúp Stanley | 24 (lần gần nhất 1993) | 13 (lần gần nhất 1967) |
| Sân lịch sử | Montreal Forum | Maple Leaf Gardens |
| Huyền thoại thời kỳ đầu | Maurice "Rocket" Richard, Jean Béliveau | Syl Apps, Ted Kennedy, Johnny Bower |
Maple Leafs thống trị cuối thập niên 1940 với nhiều Cúp Stanley liên tiếp. Canadiens đáp trả bằng chuỗi năm cúp liên tiếp từ 1956 đến 1960 — kỷ lục chưa đội nào phá. Toronto lại vươn lên đầu thập niên 1960. Hai đội gần như thay nhau giữ ngôi.
Radio, truyền hình và một quốc gia ngồi trước màn hình
Kình địch này lớn lên cùng truyền thông Canada. Từ thập niên 1930, giọng bình luận của Foster Hewitt trên đài phát thanh từ Maple Leaf Gardens đưa khúc côn cầu vào mọi gia đình nói tiếng Anh. Câu hô "He shoots, he scores!" của ông trở thành câu quen thuộc của cả nước. Từ năm 1952, chương trình truyền hình Hockey Night in Canada phát các trận tối thứ Bảy bằng tiếng Anh, song song với chương trình tiếng Pháp La Soirée du hockey.
Ở Québec, người ta xem Canadiens; ở Ontario, người ta xem Maple Leafs. Và khi hai đội gặp nhau, cả nước cùng xem — mỗi bên bằng một thứ tiếng.
Chiếc áo len trong truyện ngắn
Không câu chuyện nào nói về kình địch này hay bằng truyện ngắn Le chandail de hockey (Chiếc áo len khúc côn cầu) của nhà văn Québec Roch Carrier, xuất bản năm 1979. Một cậu bé ở làng quê Québec, như mọi đứa trẻ khác, mặc áo số 9 của Maurice Richard. Khi áo cũ rách, mẹ cậu đặt mua áo mới qua catalô của một cửa hàng ở Toronto — và họ gửi nhầm một chiếc áo Maple Leafs. Cậu bé buộc phải mặc nó ra sân, và cả làng nhìn cậu như kẻ phản bội.
Truyện ngắn dí dỏm này được chuyển thành phim hoạt hình ngắn, và một câu trích trong đó từng được in trên mặt sau tờ tiền 5 đô la Canada. Với người Canada, nó tóm gọn kình địch Montreal – Toronto bằng con mắt trẻ thơ: nghiêm túc tới mức buồn cười, nhưng là thật.
Năm 1967 và những năm dài sau đó
Năm 1967, Canada kỷ niệm 100 năm thành lập liên bang, Montreal đăng cai Hội chợ Thế giới Expo 67. Chung kết Cúp Stanley năm đó là Montreal gặp Toronto. Canadiens được đánh giá cao hơn; Maple Leafs có một đội hình nhiều cầu thủ lớn tuổi. Toronto thắng 4–2. Đó là lần cuối hai đội gặp nhau ở chung kết, vì ngay mùa sau NHL mở rộng thêm sáu đội và cách chia bảng thay đổi.
Từ đó, hai số phận rẽ khác nhau. Canadiens tiếp tục vô địch nhiều lần — trong đó có bốn cúp liên tiếp 1976–1979 — và lần gần nhất năm 1993, cũng là lần gần nhất một đội Canada giành Cúp Stanley, tính tới mùa 2024–25. Maple Leafs thì chưa vô địch lại kể từ 1967, cơn khát dài nhất NHL hiện nay.
Hai đội gặp lại nhau ở vòng loại trực tiếp năm 2021: Canadiens bị dẫn 1–3 rồi thắng ba trận liền để đi tiếp, và vào tới chung kết năm đó. Với người hâm mộ Toronto, đó là thêm một vết thương; với người Montreal, là thêm một chương để kể.
Hai đội đã đẩy nhau lên ra sao
- Khúc côn cầu thành môn thể thao quốc gia. Phát thanh, truyền hình, báo chí hai thứ tiếng đều xoay quanh hai đội này trong nhiều thập kỷ, góp phần biến khúc côn cầu thành bản sắc của Canada.
- Mỗi thời kỳ thống trị tạo động lực cho bên kia. Những năm Toronto vô địch liên tiếp cuối thập niên 1940 được nối tiếp bằng thời đại vàng của Montreal cuối thập niên 1950 — mỗi đội xây lại để vượt qua đội kia.
- Kình địch giữ cho cả hai sống trong lòng người hâm mộ, ngay cả trong những năm không có danh hiệu. Một mùa thất bại vẫn có thể "cứu vãn" bằng một chiến thắng trước kình địch.
Góc nhìn hôm nay
Canadiens – Maple Leafs cho thấy kình địch có thể giúp hai cộng đồng hiểu nhau hơn chứ không chỉ tách xa nhau. Mỗi tối thứ Bảy, người nói tiếng Pháp và người nói tiếng Anh cùng xem một trận đấu, cùng hồi hộp với một cú đánh. Ganh đua trên sân băng là một cách sống chung, không phải một vết nứt.
Bài học thứ hai đến từ chiếc áo len của Roch Carrier: chuyện ủng hộ đội nào thì đáng để cười — kể cả cười chính mình. Một kình địch lành mạnh là kình địch mà ta kể lại được bằng sự hài hước.
Muốn tìm hiểu thêm: đọc truyện Le chandail de hockey (bản tiếng Anh The Hockey Sweater) và xem phim hoạt hình ngắn của Văn phòng Điện ảnh Quốc gia Canada; ghé Hockey Hall of Fame (Đại sảnh Danh vọng Khúc côn cầu) ở Toronto, nơi trưng bày Cúp Stanley; tra lịch sử từng mùa trên trang chính thức của NHL.
Câu hỏi thường gặp
Đội nào vô địch Cúp Stanley nhiều nhất?
Montreal Canadiens, với 24 Cúp Stanley, lần gần nhất năm 1993. Toronto Maple Leafs có 13, lần gần nhất năm 1967.
Lần cuối Canadiens và Maple Leafs gặp nhau ở chung kết là khi nào?
Năm 1967, Toronto thắng Montreal 4–2 trong loạt chung kết Cúp Stanley. Đó cũng là năm Canada kỷ niệm 100 năm thành lập liên bang và là chức vô địch gần nhất của Maple Leafs.
"Original Six" là gì?
Original Six là sáu đội NHL trong giai đoạn 1942–1967: Montreal Canadiens, Toronto Maple Leafs, Boston Bruins, Chicago Black Hawks, Detroit Red Wings và New York Rangers. Năm 1967, giải mở rộng thêm sáu đội mới.
Truyện "Chiếc áo len khúc côn cầu" kể gì?
Truyện ngắn năm 1979 của Roch Carrier kể về một cậu bé Québec mê Maurice Richard, bị gửi nhầm chiếc áo Maple Leafs thay vì áo Canadiens. Đây là một trong những truyện ngắn nổi tiếng nhất Canada, được chuyển thể thành phim hoạt hình.
Vì sao Canadiens được gọi là "Habs"?
"Habs" là cách gọi tắt của "Les Habitants", tên chỉ những người định cư Pháp đầu tiên ở vùng Québec. Biệt danh này nhấn mạnh gốc gác nói tiếng Pháp của đội.
