Canon và Nikon là hai hãng máy ảnh Nhật Bản đối đầu nhau hơn nửa thế kỷ, chia nhau phần lớn thị trường máy ảnh ống kính rời chuyên nghiệp suốt thời phim lẫn thời kỹ thuật số. Điều ít người biết: chiếc máy ảnh thương mại đầu tiên của Canon năm 1936 lại lắp ống kính do chính Nikon (khi đó là Nippon Kōgaku) sản xuất. Từ bạn hàng thành kình địch, hai hãng đã buộc nhau đổi mới liên tục — cho tới khi một đối thủ thứ ba vượt lên ở máy ảnh không gương lật.
Khởi đầu: Canon dùng ống kính Nikkor
Nikon được thành lập năm 1917 với tên Nippon Kōgaku K.K., chuyên làm kính quang học: ống nhòm, kính hiển vi, thấu kính. Canon bắt đầu từ một phòng thí nghiệm nhỏ ở Tokyo năm 1933, đặt tên mẫu máy thử là Kwanon theo tên Bồ Tát Quan Âm; công ty chính thức thành lập năm 1937.
Năm 1936, Canon tung chiếc Hansa Canon. Lúc đó Canon chưa tự làm được ống kính tốt, nên máy dùng ống kính Nikkor của Nippon Kōgaku. Phải tới sau chiến tranh, Canon mới có dòng ống kính Serenar rồi tự chủ hoàn toàn. Còn Nippon Kōgaku thì tới năm 1948 mới bán máy ảnh mang tên Nikon.
Chi tiết này đáng nhớ vì nó lặp lại ở rất nhiều ngành: đối thủ lớn nhất của bạn mai sau có thể đang là khách hàng hôm nay.
Thời máy phim: Nikon F lập chuẩn, Canon đuổi theo
Năm 1959, Nikon ra chiếc Nikon F, máy phản xạ ống kính đơn (SLR) bền bỉ, hệ thống phụ kiện đầy đủ. Nó nhanh chóng thành công cụ quen thuộc của phóng viên ảnh chuyên nghiệp. Ngàm ống kính F của chiếc máy này được Nikon giữ suốt hơn nửa thế kỷ, qua cả thời máy số — người chụp lâu năm vẫn lắp được nhiều ống kính cũ lên máy mới.
Canon đáp lại bằng Canon F-1 năm 1971, nhắm thẳng vào giới chuyên nghiệp. Suốt thập niên 1970, hai hãng đua nhau trên mọi mặt: đo sáng, tốc độ chụp liên tiếp, độ bền, mạng lưới sửa chữa tại các sự kiện lớn.
Canon đặt cược lớn năm 1987
Năm 1987, Canon ra hệ EOS với ngàm EF hoàn toàn điện tử: không còn liên kết cơ khí giữa thân máy và ống kính, mỗi ống kính có mô-tơ lấy nét riêng. Đổi lại, ống kính ngàm FD cũ của chính Canon không lắp được nữa. Nhiều khách hàng trung thành nổi giận.
| Lựa chọn | Canon (1987) | Nikon |
|---|---|---|
| Ngàm ống kính | Bỏ ngàm cũ FD, chuyển sang EF điện tử | Giữ ngàm F, thêm dần tính năng |
| Cái giá phải trả | Mất lòng khách đang có nhiều ống kính FD | Lấy nét tự động bị giới hạn bởi thiết kế cũ trong nhiều năm |
| Cái được | Lấy nét nhanh, nền tảng sẵn sàng cho máy số | Giữ chân khách cũ, ống kính cũ vẫn dùng được |
Về lâu dài, nhiều người đánh giá cú đặt cược của Canon là đúng: hệ EF trở thành nền tảng cho dòng máy số thành công. Nhưng lựa chọn của Nikon cũng có lý: lòng trung thành của khách là tài sản, không thể vứt bỏ dễ dàng. Hai chiến lược khác nhau cùng tồn tại được — chính vì có đối thủ đi đường kia nên khách có lựa chọn.
Thời máy số: từ D1 tới 5D Mark II
- 1999: Nikon D1, máy ảnh số chuyên nghiệp do chính Nikon thiết kế, giá thấp hơn hẳn các máy số chuyên nghiệp trước đó.
- 2000: Canon EOS D30 dùng cảm biến CMOS do Canon tự làm — cược vào công nghệ cảm biến riêng.
- 2005: Canon EOS 5D đưa cảm biến full-frame xuống mức giá dân chuyên có thể mua.
- 2008: Canon EOS 5D Mark II quay video Full HD, bất ngờ trở thành công cụ của nhiều nhà làm phim độc lập và quảng cáo.
Trong khoảng thời gian này, Canon nhiều năm công bố mình đứng đầu thị phần máy ảnh ống kính rời, còn Nikon bám sát ở vị trí thứ hai. Trên khán đài báo chí các sự kiện thể thao lớn, những ống kính tele màu trắng của Canon (sơn trắng để giảm hấp thụ nhiệt) và ống kính đen của Nikon thành cảnh quen thuộc.
Mỗi hãng cũng có "tín đồ" riêng. Người chụp lâu năm thường nói đùa rằng đổi hãng máy ảnh khó hơn đổi xe, vì kèm theo là cả túi ống kính, đèn, phụ kiện. Chính chi phí chuyển đổi ấy làm cuộc kình địch bền: hai hãng không chỉ giành khách mới mà còn phải giữ khách cũ bằng cách ra ống kính và thân máy mới đều đặn.
Bị bất ngờ bởi kẻ thứ ba
Hai hãng mải nhìn nhau nên khá chậm với máy ảnh không gương lật (mirrorless). Sony, vốn mạnh về cảm biến, đẩy mạnh dòng full-frame không gương lật từ giữa thập niên 2010. Phải tới năm 2018, Nikon (hệ Z, tháng 8) và Canon (hệ EOS R, tháng 9) mới cùng ra hệ full-frame không gương lật — cách nhau chưa tới hai tuần.
Cùng lúc, điện thoại thông minh ăn mất phần lớn thị trường máy ảnh nhỏ gọn. Cả hai hãng đều phải co lại, tập trung vào máy chuyên nghiệp và bán chuyên.
Có một câu chuyện song song ít được kể: thập niên 1980, Canon và Nikon cũng là hai hãng hàng đầu thế giới về máy quang khắc dùng để sản xuất chip. Về sau, hãng ASML của Hà Lan vượt lên và chiếm vị trí áp đảo ở dòng máy tiên tiến nhất. Hai lần trong hai ngành, mối nguy lớn nhất không đến từ kình địch quen thuộc mà từ người thứ ba.
Góc nhìn hôm nay
- Đừng chỉ nhìn đối thủ quen mặt. Canon và Nikon dõi theo nhau từng thông số, trong khi Sony và điện thoại thay đổi luật chơi. Khi phân tích đối thủ, luôn liệt kê cả sản phẩm thay thế và người mới vào ngành.
- Đổi nền tảng là cú cược, cần thời điểm. Canon bỏ ngàm cũ năm 1987 khi thị trường đang lớn và lấy nét tự động vừa thành xu hướng. Đổi lúc thị trường đang co là nguy hiểm hơn nhiều.
- Có đối thủ ngang tầm giúp khách tin cả ngành. Người mua máy ảnh chuyên nghiệp yên tâm vì có hai hệ lớn cạnh tranh: giá không bị ép, dịch vụ không bị bỏ bê.
Muốn tìm hiểu thêm có thể xem trang lịch sử chính thức của Canon Camera Museum và Nikon (cả hai đều có bảo tàng trực tuyến liệt kê từng đời máy), hoặc ghé các cửa hàng máy ảnh cũ ở TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội để cầm thử một chiếc máy phim đời 1970 — cảm giác cơ khí ấy giải thích vì sao người ta trung thành với một hệ máy suốt đời.
Câu hỏi thường gặp
Canon và Nikon hãng nào lâu đời hơn?
Nikon lâu đời hơn: thành lập năm 1917 với tên Nippon Kōgaku, chuyên kính quang học. Canon bắt đầu từ phòng thí nghiệm năm 1933 và thành lập công ty năm 1937. Tuy vậy, Canon bán máy ảnh trước Nikon: Hansa Canon năm 1936, còn máy mang tên Nikon có từ năm 1948.
Có đúng Canon từng dùng ống kính của Nikon?
Đúng. Chiếc Hansa Canon năm 1936 dùng ống kính Nikkor do Nippon Kōgaku (tiền thân Nikon) sản xuất, vì Canon khi đó chưa tự làm ống kính. Sau chiến tranh Canon mới có ống kính riêng.
Vì sao ống kính tele của Canon màu trắng?
Canon sơn trắng các ống kính tele lớn để phản xạ ánh nắng, giảm nóng cho các thấu kính bên trong khi chụp ngoài trời lâu. Màu trắng về sau thành dấu hiệu nhận diện trên khán đài báo chí. Nikon giữ màu đen truyền thống.
Ngàm F của Nikon dùng được bao lâu?
Ngàm F ra đời cùng Nikon F năm 1959 và được Nikon giữ cho các máy phản xạ ống kính đơn suốt hơn 60 năm, qua cả thời máy số. Từ năm 2018, Nikon chuyển dòng chủ lực sang ngàm Z cho máy không gương lật, có bộ chuyển để dùng ống kính F.
Canon hay Nikon tốt hơn?
Không có câu trả lời chung: ở mỗi phân khúc, hai hãng thay nhau dẫn một vài thông số. Người mua nên chọn theo hệ ống kính mình cần, cách cầm máy hợp tay và dịch vụ sửa chữa nơi mình sống. Cầm thử cả hai ở cửa hàng là cách chắc nhất.
