Sebastian Coe và Steve Ovett: kình địch chạy cự ly trung bình nước Anh

Sebastian Coe và Steve Ovett là hai vận động viên chạy cự ly trung bình người Anh, kình địch lớn nhất của điền kinh thế giới cuối thập niên 1970 – đầu 1980. Họ thay nhau phá kỷ lục thế giới ở 800 m, 1500 m và một dặm, nhưng gần như né nhau trên đường chạy. Lần chạm trán nổi tiếng nhất là Olympic Moskva 1980: Ovett thắng cự ly sở trường của Coe là 800 m, còn Coe thắng cự ly sở trường của Ovett là 1500 m.

Hai người, hai nước Anh

Ovett sinh năm 1955 ở Brighton, cao lớn, có cú bứt tốc cuối đường chạy rất đáng sợ. Ông là tay đua chiến thuật: chạy theo đám đông rồi tung đòn ở 200 m cuối. Ovett ít nói với báo chí, có tiếng là khó gần, và vì thế thường bị báo Anh mô tả lạnh lùng.

Coe sinh năm 1956 ở London, lớn lên ở Sheffield, người mảnh khảnh, sải chạy nhẹ như lướt. Huấn luyện viên của ông là chính cha ông, kỹ sư Peter Coe, người áp dụng giáo án khoa học, nhấn mạnh tốc độ và sức mạnh hơn số cây số chạy. Coe ăn nói lịch sự, học đại học, nhanh chóng thành "người con cưng" của báo chí.

Báo chí Anh thích đóng khung hai người như hai hình mẫu đối nghịch. Hình ảnh đó phần lớn là do truyền thông dựng lên; bản thân hai vận động viên về sau đều nói họ không thù ghét nhau.

Lần gặp đầu: Praha 1978

Chung kết 800 m Giải vô địch châu Âu ở Praha năm 1978 là lần hiếm hoi hai người cùng ở đỉnh phong độ trên một đường chạy. Coe xuất phát cực nhanh, dẫn đầu từ sớm. Ovett đuổi theo, vượt Coe ở đoạn cuối — nhưng cả hai đều bị một người ít ai để ý là Olaf Beyer (Đông Đức) vượt qua. Beyer vô địch, Ovett nhì, Coe ba. Hai người mải nhìn nhau, để người thứ ba hưởng lợi. Từ đó cho tới Thế vận hội 1980, họ không gặp nhau lần nào trên đường chạy.

Cuộc đua kỷ lục từ xa

Không đua trực tiếp, Coe và Ovett đua với đồng hồ — và với nhau qua bảng kỷ lục.

• Mùa hè 1979: Coe phá ba kỷ lục thế giới trong 41 ngày: 800 m (1:42,33, Oslo), một dặm (3:48,95, Oslo) và 1500 m (3:32,03, Zürich).
• Tháng 7/1980: Ovett phá kỷ lục một dặm của Coe ở Oslo (3:48,8) và chạy 1500 m ngang thời gian kỷ lục của Coe.
• Tháng 8/1980, sau Olympic: Ovett đưa kỷ lục 1500 m xuống 3:31,36 ở Koblenz.
• Tháng 6/1981: Coe chạy 800 m trong 1:41,73 ở Firenze — kỷ lục đứng vững 16 năm, tới năm 1997 mới bị Wilson Kipketer phá.
• Mười ngày cuối tháng 8/1981: kỷ lục một dặm đổi chủ ba lần. Coe 3:48,53 ở Zürich (19/8), Ovett 3:48,40 ở Koblenz (26/8), Coe 3:47,33 ở Brussels (28/8).
• Năm 1983: Ovett lập kỷ lục 1500 m 3:30,77 ở Rieti.

Vì sao hai người chọn né nhau? Một phần là lịch thi đấu: mỗi người có huấn luyện viên, quản lý và lịch giải riêng, và các giải mời lúc đó không có cơ chế buộc những người giỏi nhất gặp nhau. Một phần là chiến lược: đua với nhau trước Olympic nghĩa là để lộ phong độ, chiến thuật cho đối thủ thấy. Ở các giải phá kỷ lục, người ta còn dùng người dẫn tốc để kéo nhịp, điều không thể có trong một trận chung kết tranh huy chương.

Khán giả Anh theo dõi các bản tin kỷ lục như theo dõi một trận đấu kéo dài nhiều năm. Mỗi kỷ lục của người này là lời thách thức gửi người kia.

Moskva 1980: mỗi người thắng ở sân nhà của người kia

Chung kết 800 m

Coe là ứng viên số một: ông giữ kỷ lục thế giới, còn Ovett được coi là chuyên gia 1500 m. Nhưng trong chung kết, Coe chạy rụt rè, bị kẹt ở cuối nhóm, tăng tốc quá muộn. Ovett len qua đám đông, vô địch. Coe về nhì. Chính Coe về sau gọi đó là một trong những cuộc đua tệ nhất đời mình về chiến thuật.

Chung kết 1500 m

Sáu ngày sau, mọi thứ đảo ngược. Ovett là ứng viên số một: ông đã bất bại ở cự ly 1500 m và một dặm trong hơn 40 cuộc đua liên tiếp. Lần này Coe chạy chủ động, bám sát đầu đoàn rồi bứt lên ở vòng cuối, vô địch. Jürgen Straub (Đông Đức) nhì, Ovett giành huy chương đồng.

Kết quả này là món quà cho người kể chuyện: mỗi người thắng ở chính cự ly mà người kia được tin là bất khả chiến bại.

Los Angeles 1984 và những năm sau

Bốn năm sau, Coe lại vô địch 1500 m ở Los Angeles và giành bạc 800 m sau Joaquim Cruz (Brazil). Ovett bị bệnh đường hô hấp, vẫn ra chạy nhưng về cuối chung kết 800 m và bỏ dở chung kết 1500 m vì đau ngực. Đến lúc đó, một người Anh khác là Steve Cram đã nổi lên — chính Cram giành bạc 1500 m ở Los Angeles. Thời của bộ đôi Coe – Ovett dần khép lại.

Sau giải nghệ, Ovett làm bình luận viên truyền hình. Coe theo con đường quản lý thể thao, đứng đầu ban tổ chức Olympic London 2012 và từ năm 2015 làm Chủ tịch Liên đoàn Điền kinh Thế giới (World Athletics).

Đối thủ đã đẩy nhau lên ra sao

• Kỷ lục rơi nhanh hơn bao giờ hết. Trong khoảng 1979–1983, hai người (cùng Steve Cram ở giai đoạn sau) đã nhiều lần hạ kỷ lục thế giới ở 800 m, 1000 m, 1500 m và một dặm. Khó tưởng tượng mức dồn dập đó nếu chỉ có một người đứng đầu.
• Coe phải học chạy chiến thuật. Thất bại 800 m ở Moskva buộc Coe thay đổi; trận 1500 m sáu ngày sau là kết quả trực tiếp.
• Ovett phải nâng tốc độ nền. Đối diện một người phá kỷ lục 800 m, Ovett không thể chỉ dựa vào cú nước rút cuối; ông phải chạy nhanh cả đường đua để giữ chân đối thủ.
• Điền kinh Anh có một thế hệ vàng. Sức hút của cặp đôi kéo theo Cram và nhiều vận động viên khác, cùng một lượng khán giả truyền hình chưa từng có cho môn chạy.

Góc nhìn hôm nay

Bài học đầu tiên đến từ Praha 1978: chỉ nhìn chằm chằm vào một đối thủ có thể khiến bạn thua người thứ ba. Trong kinh doanh hay học tập cũng vậy — hai bên mải đọ nhau thì một người mới lặng lẽ vượt lên.

Bài học thứ hai: đối thủ không cần đứng cạnh bạn mới thúc bạn tiến lên. Coe và Ovett hầu như không chạy chung, nhưng mỗi kỷ lục của người này là lý do để người kia tập thêm. Một cái tên, một con số để vượt có sức mạnh lớn hơn ta nghĩ.

Muốn tìm hiểu thêm, có thể đọc tự truyện Running My Life của Sebastian Coe (2012) và cuốn The Perfect Distance của nhà báo Pat Butcher, viết riêng về cặp kình địch này. Hai trận chung kết Moskva 1980 có thể xem lại qua các kênh lưu trữ chính thức của Olympic.