Steve Davis và Dennis Taylor: chung kết bi đen snooker thế giới 1985

Chung kết giải vô địch snooker thế giới năm 1985 giữa Steve Davis và Dennis Taylor là trận snooker nổi tiếng nhất lịch sử. Davis dẫn 8–0 sau buổi đầu; Taylor gỡ dần, kéo trận đấu tới ván 35 quyết định, và thắng 18–17 nhờ đưa bi đen cuối cùng vào lỗ sau nửa đêm ngày 28/4/1985. Khoảng 18,5 triệu người Anh thức xem — con số kỷ lục của kênh BBC Two và của một chương trình phát sau nửa đêm ở Anh.

Nhà vô địch "không thể thua" và người kỳ cựu

Steve Davis sinh năm 1957 ở London. Giữa thập niên 1980, ông gần như thống trị snooker: vô địch thế giới năm 1981, 1983 và 1984, thắng hàng loạt giải lớn khác. Davis chơi chính xác, lạnh lùng, ít khi để lộ cảm xúc — một cỗ máy ghi điểm. Năm 1985 ông tới nhà hát Crucible ở Sheffield với tư cách ứng viên số một tuyệt đối.

Dennis Taylor sinh năm 1949 ở Coalisland, Bắc Ireland. Ông đã thi đấu chuyên nghiệp từ đầu thập niên 1970, từng vào chung kết thế giới năm 1979 nhưng thua. Taylor được biết đến nhiều nhất nhờ cặp kính gọng to "lộn ngược" — được thiết kế đặc biệt để ông nhìn qua tròng kính khi cúi thấp ngắm bi — và tính cách vui nhộn. Cuối năm 1984, mẹ ông qua đời; chỉ ít lâu sau, Taylor thắng giải Grand Prix, danh hiệu xếp hạng lớn đầu tiên của ông. Nhưng chẳng mấy ai nghĩ ông có thể thắng Davis trong một trận chung kết dài.

Hiểu nhanh luật chơi để thấy vì sao "bi đen" quan trọng

Snooker chơi với 15 bi đỏ (mỗi bi 1 điểm) và sáu bi màu: vàng (2), xanh lá (3), nâu (4), xanh dương (5), hồng (6), đen (7). Người chơi phải đưa xen kẽ một bi đỏ rồi một bi màu; khi hết đỏ, các bi màu được đưa vào theo thứ tự giá trị từ thấp đến cao. Vì vậy, nếu một ván cân bằng tới cuối, mọi thứ có thể dồn vào bi cuối cùng trên bàn: bi đen.

Chung kết thế giới đánh tối đa 35 ván, ai thắng 18 ván trước là vô địch, trải qua bốn phiên trong hai ngày.

Diễn biến: từ 0–8 tới 17–17

• Phiên đầu (thứ Bảy): Davis thắng cả tám ván, dẫn 8–0. Nhiều người nghĩ trận đấu coi như xong.
• Phiên tối thứ Bảy: Taylor bắt đầu đứng dậy, thắng phần lớn các ván. Hết ngày đầu, tỷ số là 9–7 cho Davis.
• Ngày Chủ nhật: Davis liên tục tạo khoảng cách, Taylor liên tục gỡ lại. Davis dẫn 17–15, chỉ cần một ván. Taylor thắng hai ván liền, đưa trận đấu tới ván 35.

Ván 35: sáu mươi tám phút

Ván quyết định kéo dài khoảng 68 phút, căng thẳng tới mức cả hai tay cơ hàng đầu thế giới liên tục mắc lỗi ở những cú đánh mà bình thường họ không bao giờ trượt. Davis dẫn điểm phần lớn ván. Khi bàn chỉ còn bốn bi màu cuối, Taylor phải đưa cả nâu, xanh dương, hồng và đen vào mới thắng. Ông đưa nâu vào bằng một cú đánh khó, rồi xanh dương, rồi hồng. Lúc đó Taylor chỉ còn kém 3 điểm, và trên bàn chỉ còn một bi đen trị giá 7 điểm.

Ai đưa bi đen vào sẽ là nhà vô địch thế giới. Cả hai đều có lượt thử và đều trượt. Rồi Davis có một cơ hội: một cú cắt mỏng. Ông đánh hơi dày, bi đen bật ra, dừng ở vị trí thuận lợi cho Taylor. Taylor cúi xuống và đưa bi đen vào lỗ góc. Ông giơ cây cơ lên cao quá đầu — hình ảnh được chiếu lại vô số lần trên truyền hình Anh.

Một trận đấu thay đổi cả môn thể thao

Con số 18,5 triệu người xem lúc nửa đêm nói lên tất cả. Snooker những năm đó đang trên đà nổi tiếng nhờ truyền hình màu; trận chung kết 1985 đưa môn này lên đỉnh. Nhà tài trợ đổ vào, tiền thưởng tăng, các tay cơ trở thành người nổi tiếng. Nhiều người Anh lớn lên trong thập niên 1980 kể rằng đó là lần đầu tiên họ thức khuya xem thể thao cùng cả nhà.

Với Davis, thất bại không làm ông sụp đổ. Ông trở lại vô địch ba năm liền 1987–1989 và tiếp tục thi đấu tới năm 2016. Theo năm tháng, ông bỏ được hình ảnh "cỗ máy lạnh lùng", trở thành bình luận viên được yêu mến, biết tự giễu mình. Davis và Taylor về sau ngồi cùng phòng bình luận của BBC trong nhiều năm, thường xuyên nhắc lại ván 35 với nhau bằng giọng đùa.

Có phải một cặp kình địch thật sự?

Nói chính xác, Davis – Taylor không phải cặp kình địch kéo dài nhiều năm như Coe – Ovett hay Karpov – Kasparov. Họ là kình địch của một trận đấu — một trận đủ lớn để buộc chặt hai cái tên vào nhau suốt đời. Kình địch lâu dài hơn của Davis ở thập niên 1980 phải kể đến những người như Jimmy White; còn sang thập niên 1990, Stephen Hendry thay ông thống trị. Nhưng không trận nào của Davis được nhớ bằng chung kết 1985.

Điều thú vị là trận đấu ấy lại cho thấy rõ nhất điều kình địch làm được: dưới áp lực tột độ, người được đánh giá thấp có thể đẩy người mạnh nhất tới giới hạn, tới mức nhà vô địch cũng trượt một cú cắt mỏng.

Góc nhìn hôm nay

• Bị dẫn 0–8 chưa phải là thua. Một trận dài cho người bị dẫn thời gian để gỡ từng chút một. Taylor không cố gỡ tám ván một lúc; ông thắng từng ván một.
• Áp lực đè lên người đang dẫn. Khi khoảng cách thu hẹp, người dẫn trước có nhiều thứ để mất hơn. Davis trượt ở ván cuối không phải vì kém, mà vì gánh nặng của người được kỳ vọng.
• Thua một trận lớn không định nghĩa cả sự nghiệp. Davis vô địch thêm ba lần sau 1985 và có một tình bạn lâu dài với chính người đã đánh bại mình.

Muốn tìm hiểu thêm, có thể xem lại ván 35 qua kho lưu trữ của BBC hoặc các kênh chính thức của World Snooker; ghé nhà hát Crucible ở Sheffield, nơi giải vô địch thế giới vẫn được tổ chức tới nay. Steve Davis có tự truyện Interesting (2015), cái tên lấy từ biệt danh châm biếm ông từng bị gán.