Kình địch giữa The Beatles và The Rolling Stones phần lớn là hình ảnh do báo chí và người quản lý dựng nên, không phải thù hằn thật. Hai ban nhạc là bạn, giúp đỡ nhau: chính John Lennon và Paul McCartney viết bài hát giúp Stones có đĩa đơn lọt vào top 20 lần đầu năm 1963. Nhưng sự đối lập "chàng trai ngoan" và "kẻ nổi loạn" là chiến lược truyền thông có chủ ý, và cuộc so kè nghệ thuật giữa hai nhóm là có thật, đẩy cả hai sáng tạo nhanh hơn trong những năm 1960.
Hai ban nhạc, hai thành phố
The Beatles đến từ Liverpool, thành phố cảng phía tây bắc nước Anh, trưởng thành qua những đêm chơi nhạc ở các câu lạc bộ Hamburg và The Cavern. Năm 1963 họ đã là hiện tượng, với "Please Please Me" và "She Loves You". Người quản lý Brian Epstein cho họ mặc vest đồng phục, cắt tóc gọn, cúi chào sau mỗi bài.
The Rolling Stones thành lập năm 1962 ở London, ban đầu là một nhóm hâm mộ nhạc blues Mỹ, chơi lại các bài của Muddy Waters, Chuck Berry. Mick Jagger, Keith Richards, Brian Jones và các thành viên khác lúc ấy chưa tự viết nhạc.
Bài hát Lennon – McCartney tặng Stones
Tháng 9 năm 1963, Stones cần một đĩa đơn thứ hai mà chưa có bài nào ưng ý. Theo lời kể của nhiều người trong cuộc, Lennon và McCartney ghé qua buổi tập của Stones ở London, chơi cho họ nghe một bài dang dở là "I Wanna Be Your Man", rồi ngồi ngay ở góc phòng viết nốt. Bản của Stones phát hành tháng 11 năm 1963, lọt vào top 20 bảng xếp hạng Anh. The Beatles cũng thu âm bài này cho album của mình, do Ringo Starr hát.
Keith Richards về sau kể rằng nhìn hai người viết xong bài hát ngay trước mắt đã làm ông và Jagger nghĩ: nếu họ làm được thì mình cũng làm được. Người quản lý Andrew Loog Oldham thúc hai người tự sáng tác, và từ đó cặp Jagger – Richards ra đời. Nếu chi tiết này đúng như họ kể, thì một trong những cặp sáng tác thành công nhất lịch sử nhạc rock bắt đầu từ việc nhìn đối thủ làm.
Hình ảnh đối lập được thiết kế
Andrew Loog Oldham chỉ mới 19 tuổi khi quản lý Stones, và từng làm quan hệ báo chí cho chính Brian Epstein. Ông hiểu thị trường không cần một Beatles thứ hai. Thế là Stones được định vị ngược lại: không đồng phục, tóc dài lộn xộn, không cười trên ảnh, thái độ thách thức. Báo chí Anh thời đó có dòng tít khiêu khích kiểu "bạn có để con gái mình cưới một Rolling Stone không?", thường được nhắc lại như biểu tượng của chiến lược này.
| The Beatles | The Rolling Stones | |
|---|---|---|
| Hình ảnh thập niên 1960 | Chàng trai dễ thương, vui vẻ, lịch sự | Kẻ nổi loạn, gợi cảm, nguy hiểm |
| Gốc âm nhạc | Rock and roll, pop, hoà âm phức tạp | Blues, R&B Mỹ |
| Người định hình hình ảnh | Brian Epstein | Andrew Loog Oldham |
| Thời gian hoạt động | 1960–1970 | Từ 1962 đến nay |
Sự đối lập ấy buộc người hâm mộ phải chọn phe, dù rất nhiều người nghe cả hai. Đó là một bài học sớm về định vị thương hiệu trong âm nhạc: đứng cạnh một người khổng lồ, đừng cố giống họ; hãy là thứ họ không phải.
Chạy đua sáng tạo: 1965–1968
Sau giai đoạn đầu, hai nhóm thúc nhau đi xa hơn. The Beatles phát hành Rubber Soul (1965), Revolver (1966); Stones đáp lại với "(I Can't Get No) Satisfaction" (1965), album Aftermath (1966), lần đầu toàn bài tự sáng tác.
Có những lời kể rằng hai bên liên lạc để không phát hành đĩa đơn cùng tuần, tránh giành nhau vị trí số một. Đây là chi tiết được nhiều người trong cuộc nhắc tới, nhưng khó kiểm chứng ở từng lần phát hành.
Năm 1967 là năm hai nhóm gần nhau nhất:
- Tháng 6, The Beatles phát hành Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. Trên bìa đĩa có một con búp bê mặc áo len in dòng chữ chào mừng Rolling Stones.
- Cũng tháng 6, khi The Beatles biểu diễn "All You Need Is Love" trong chương trình truyền hình vệ tinh toàn cầu Our World, Mick Jagger và Keith Richards ngồi trong nhóm hát bè.
- Tháng 12, Stones phát hành Their Satanic Majesties Request, album mang màu sắc ảo giác, bìa ba chiều có giấu hình gương mặt bốn thành viên Beatles. Nhiều nhà phê bình thời đó coi đây là Stones chạy theo Sgt. Pepper, và chính Stones về sau cũng thừa nhận album ấy đi lệch hướng.
Năm 1968, Stones quay về gốc blues với Beggars Banquet, và đó là bài học hay: khi bắt chước đối thủ không thành, quay về thế mạnh của mình. Tháng 12 năm ấy, John Lennon tham gia chương trình The Rolling Stones Rock and Roll Circus của Stones với một ban nhạc tạm thời; chương trình đến năm 1996 mới được phát hành.
Sau năm 1970: kình địch thành giai thoại
The Beatles tan rã năm 1970. Trong một bài phỏng vấn dài với tạp chí Rolling Stone năm đó, Lennon nói đại ý Stones luôn đi theo sau Beatles vài tháng. Về sau, những câu đùa qua lại vẫn tiếp tục: năm 2021, McCartney nói trong một bài phỏng vấn rằng Stones là "ban nhạc chơi lại nhạc blues", và Jagger đáp lại bằng một câu đùa trên sân khấu. Ai cũng hiểu đó là trò đùa giữa những người bạn già.
Năm 2023, hai cái tên một lần nữa gặp nhau: trong album Hackney Diamonds của Stones, Paul McCartney chơi bass ở bài "Bite My Head Off". Cùng năm, The Beatles phát hành "Now and Then", bài hát cuối cùng có giọng Lennon được phục hồi từ băng thu cũ.
Ai thắng
Theo số đĩa bán, The Beatles vẫn là nghệ sĩ bán chạy nhất lịch sử theo hầu hết các ước tính. Theo độ bền, Rolling Stones thắng: họ biểu diễn hơn sáu mươi năm, và các chuyến lưu diễn của họ thuộc nhóm có doanh thu lớn nhất từng có. Nhưng câu hỏi "ai thắng" ở đây không quan trọng bằng điều cả hai cùng đạt được: biến nhạc pop Anh thành một thế lực văn hoá toàn cầu, mở đường cho những ban nhạc Anh sang Mỹ thập niên 1960.
Góc nhìn hôm nay
- Định vị bằng sự khác biệt. Stones không thắng bằng cách làm Beatles tốt hơn; họ thắng bằng cách làm thứ Beatles không làm.
- Học từ đối thủ, đừng sao chép họ. Nhìn Lennon và McCartney viết nhạc dạy Stones tự sáng tác. Nhưng khi chạy theo Sgt. Pepper, họ hụt hơi.
- Kình địch trên truyền thông không cần là thù hằn ngoài đời. Hai nhóm vẫn là bạn trong khi báo chí đẩy họ vào thế đối đầu. Bạn có thể cạnh tranh gay gắt mà vẫn quý trọng người kia.
- Giúp đối thủ đôi khi là giúp chính mình. Một bài hát tặng năm 1963 tạo ra đối thủ mạnh nhất của Beatles, và cũng tạo ra một thị trường lớn hơn cho cả hai.
Muốn tìm hiểu thêm: cuốn Beatles vs. Stones của John McMillian (2013) phân tích mối kình địch dưới góc độ truyền thông. Ở Liverpool, bảo tàng The Beatles Story và câu lạc bộ The Cavern (dựng lại) là điểm đến quen thuộc. Phim tài liệu The Beatles: Get Back (2021) của Peter Jackson cho thấy cách Beatles làm việc ở những ngày cuối; Stones có nhiều phim hoà nhạc như Shine a Light (2008) của Martin Scorsese.
Câu hỏi thường gặp
The Beatles và The Rolling Stones có ghét nhau không?
Không. Hai nhóm là bạn, từng giúp đỡ nhau và tham gia chương trình của nhau. Sự đối đầu chủ yếu là hình ảnh do báo chí và các người quản lý tạo ra.
Bài hát nào The Beatles viết cho The Rolling Stones?
"I Wanna Be Your Man", do Lennon và McCartney viết, là đĩa đơn thứ hai của Stones phát hành tháng 11 năm 1963 và lọt vào top 20 bảng xếp hạng Anh.
Ai bán được nhiều đĩa hơn, Beatles hay Rolling Stones?
Theo hầu hết các ước tính, The Beatles là nghệ sĩ bán nhiều đĩa nhất lịch sử, vượt xa Rolling Stones. Ngược lại, Stones hoạt động lâu hơn nhiều và có những chuyến lưu diễn thuộc nhóm doanh thu lớn nhất.
Vì sao Rolling Stones có hình ảnh nổi loạn?
Người quản lý Andrew Loog Oldham cố ý định vị Stones ngược với Beatles: không đồng phục, thái độ thách thức, gây tranh cãi. Đó là cách để một ban nhạc mới nổi bật khi Beatles đang thống trị.
Beatles và Stones từng cộng tác với nhau không?
Có. Jagger và Richards hát bè trong buổi phát "All You Need Is Love" năm 1967, Lennon tham gia Rock and Roll Circus năm 1968, và năm 2023 Paul McCartney chơi bass trong album Hackney Diamonds của Stones.
