Thi đấu liên trường: kình địch và cách cổ vũ văn minh cho đội mình

Thi đấu liên trường là nơi kình địch thể thao bắt đầu với hầu hết chúng ta: trận bóng giữa hai lớp, hai trường, hai khoa. Những kình địch liên trường lâu đời nhất thế giới, như đua thuyền Harvard – Yale (từ 1852) hay Oxford – Cambridge (từ 1829), cho thấy một điều: kình địch giữ được hơn trăm năm không phải nhờ ghét nhau, mà nhờ hai bên dựng được nghi thức tôn trọng nhau. Cổ vũ văn minh là cổ vũ hết lòng cho đội mình mà không xúc phạm đội kia.

Những kình địch liên trường lâu đời nhất

Điểm chung của những kình địch này là chúng đều tồn tại lâu hơn mọi thế hệ cầu thủ. Người chơi ra trường sau vài năm; cái còn lại là nghi thức, bài hát, câu chuyện và cách hai trường đối xử với nhau.

Khi cổ vũ làm mất trận đấu

Bài học rõ nhất đến từ Nhật Bản. Năm 1906, trận bóng chày Waseda – Keio bị đình chỉ vì sinh viên hai trường cổ vũ quá khích, nhà trường lo xảy ra xô xát. Mười chín năm sau trận đấu mới trở lại. Một thế hệ sinh viên trọn vẹn đã không bao giờ được xem trận đấu quan trọng nhất của trường mình — không phải vì cầu thủ, mà vì khán đài.

Khi trận đấu được nối lại, hai trường xây dựng một văn hoá cổ vũ có tổ chức: đội cổ vũ chính thức điều khiển khán đài, và nghi thức hai bên hô lời chào cho nhau trước và sau trận. Nhiệt tình vẫn còn nguyên, nhưng có khuôn khổ.

Những nghi thức tôn trọng đáng học

Hát bài của đối thủ trước

Sau mỗi trận bóng bầu dục giữa Học viện Quân sự Mỹ (West Point) và Học viện Hải quân Mỹ, cầu thủ hai đội cùng đứng nghiêm nghe bài ca trường của đội thua, rồi tới bài ca trường của đội thắng. Đội thắng "được hát sau cùng". Dù thắng hay thua, mỗi đội đều đứng trước khán đài của đối thủ một lần. Một trận đấu gay cấn kết thúc bằng sự tôn trọng chung.

Chào nhau trước khi đấu

Kiểu "trao lời chào" của Waseda – Keio có thể áp dụng ở bất cứ đâu: trước trận, đại diện cổ động viên hai trường lần lượt hô một lời chúc cho đội bạn. Nó mất chưa tới một phút, nhưng thay đổi không khí của cả trận.

Trò đùa có duyên

Kình địch liên trường không cần nghiêm trang tuyệt đối. Năm 2004, một nhóm sinh viên Yale giả làm hội cổ động Harvard, phát những tấm bìa màu cho khán đài Harvard với lời giải thích là để xếp hình cổ vũ. Khi giơ lên, các tấm bìa tạo thành một dòng chữ tự giễu chính Harvard. Cả hai trường kể lại chuyện này nhiều năm sau như một giai thoại vui. Ranh giới ở đây là: trò đùa nhắm vào đội bóng, trường học, không nhắm vào con người — ngoại hình, quê quán, giới tính, gia cảnh của ai đó.

Cổ vũ văn minh: việc nên làm và nên tránh

Dành cho người tổ chức

• Thống nhất luật trước. Phần lớn xô xát bắt đầu từ một quyết định trọng tài gây tranh cãi. Luật thi đấu, thể thức khiếu nại, ai là trọng tài cần được hai bên đồng ý trước trận.
• Tạo nghi thức chung. Một lễ chào cờ, một màn bắt tay, một lời chào giữa hai đội cổ vũ — những thứ nhỏ này nhắc mọi người rằng đây là một sự kiện chung.
• Bố trí chỗ ngồi hợp lý. Khu khán đài hai trường nên tách rõ nhưng không cách biệt hoàn toàn; người phụ trách mỗi bên cần biết nhau để xử lý sự cố.
• Có kế hoạch cho lúc kết thúc. Thời điểm dễ xảy ra va chạm nhất là sau trận, khi khán giả hai bên cùng ra về.
• Theo dõi mạng xã hội. Ngày nay, kình địch tiếp tục trên các nhóm, trang của trường sau trận đấu. Nhà trường nên có người theo dõi và nhắc nhở khi lời qua tiếng lại trở nên xúc phạm.

Khi đội mình thua

Thua trận trước trường kình địch thường đau hơn thua bất kỳ ai khác. Vài điều giúp người chơi và cổ động viên vượt qua:

• Bắt tay đối thủ, chúc mừng họ, rồi mới buồn. Thứ tự này quan trọng.
• Nhìn lại trận đấu bằng câu hỏi "lần sau làm gì khác", không phải "lỗi của ai".
• Nhớ rằng kình địch liên trường được đo bằng năm tháng, không phải một trận. Harvard và Yale đã gặp nhau hơn một trăm lần; không ai nhớ hết tỷ số, nhưng ai cũng nhớ không khí.

Nếu có ai bị trêu chọc kéo dài, bị đe doạ hay bị bắt nạt sau trận — trên sân, ở trường hay trên mạng — người đó nên nói với thầy cô, ban tổ chức hoặc người lớn mình tin tưởng, và giữ lại bằng chứng như ảnh chụp tin nhắn. Đó không còn là kình địch thể thao nữa, và không ai phải chịu đựng một mình.

Góc nhìn hôm nay

Ở Việt Nam, các giải thể thao học sinh – sinh viên, hội khoẻ Phù Đổng các cấp, giải bóng đá giữa các trường đại học ngày càng thu hút đông khán giả, kéo theo những kình địch liên trường của riêng mình. Đây là lúc tốt để học từ những truyền thống đã sống hơn trăm năm ở nơi khác: kình địch đẹp nhất là kình địch mà hai trường cùng muốn giữ.

Một gợi ý thực tế: nếu trường bạn có một đối thủ quen thuộc, hãy thử đề xuất một nghi thức nhỏ — một lời chào chung, một bài hát hai đội cùng đứng nghe, một chiếc cúp luân lưu. Mười năm sau, có thể đó chính là thứ làm nên truyền thống.

Muốn tìm hiểu thêm: các bài trong danh mục này về Boat Race Oxford – Cambridge và trận Waseda – Keio; trang chính thức của các giải liên trường kể trên; và sách, tài liệu của các trường về lịch sử thể thao của chính trường mình — nhiều trường ở Việt Nam đã có những câu chuyện đáng ghi lại.