Ian Thorpe và van den Hoogenband: bơi tự do Sydney 2000 và Athens 2004

Ian Thorpe (Úc) và Pieter van den Hoogenband (Hà Lan) là kình địch lớn nhất của bơi tự do nam đầu những năm 2000. Ở Olympic Sydney 2000, ngay trên sân nhà của Thorpe, van den Hoogenband thắng chung kết 200 m tự do với thời gian 1:45,35, cân kỷ lục thế giới anh vừa lập ở bán kết; Thorpe về nhì. Bốn năm sau ở Athens, Thorpe phục thù ở chính cự ly đó, trong trận chung kết được báo chí gọi là "cuộc đua của thế kỷ" vì có cả Michael Phelps.

Thần đồng Sydney và "người Hà Lan bay"

Ian Thorpe sinh năm 1982 ở Sydney. Năm 1998, ở tuổi 15, anh vô địch thế giới 400 m tự do, trở thành nhà vô địch thế giới nam trẻ nhất lịch sử môn bơi lúc đó. Thorpe cao gần 1,95 m, bàn chân cỡ rất lớn và một cú đập chân sáu nhịp đều như máy, giúp anh giữ tốc độ ở nửa sau đường bơi. Báo chí Úc gọi anh là "Thorpedo". Trước Olympic 2000, cả nước Úc coi việc Thorpe đoạt vàng 200 m tự do gần như là chắc chắn — anh đang giữ kỷ lục thế giới cự ly này.

Pieter van den Hoogenband sinh năm 1978 ở Maastricht, lớn hơn Thorpe bốn tuổi. Anh là chuyên gia nước rút 100 m nhưng đủ sức bền để bơi 200 m. Ở Atlanta 1996 anh đứng thứ tư cả 100 m lẫn 200 m tự do — hai lần đứng ngay sát bục. Bốn năm sau, anh tới Sydney với một mục tiêu rõ ràng.

Sydney 2000: kẻ khách phá tiệc

Nhà thi đấu bơi Sydney chật kín khán giả chủ nhà. Ở bán kết 200 m tự do, van den Hoogenband bơi 1:45,35, phá kỷ lục thế giới của Thorpe. Trong chung kết hôm sau, anh bám sát Thorpe ở 100 m đầu, rồi vượt lên ở lượt về và chạm tường với đúng 1:45,35 — cân kỷ lục vừa lập. Thorpe về nhì với 1:45,83, Massimiliano Rosolino (Ý) giành đồng.

Đây không phải lần duy nhất. Ở 100 m tự do, van den Hoogenband lập kỷ lục thế giới 47,84 ở bán kết rồi vô địch, đánh bại nhà vô địch hai kỳ Olympic Alexander Popov (Nga). Thorpe vẫn có một kỳ Olympic tuyệt vời: vàng 400 m tự do với kỷ lục thế giới, vàng tiếp sức 4×100 m và 4×200 m tự do. Nhưng thất bại ở 200 m — cự ly được cả nước chờ đợi nhất — là vết gợn đầu tiên trong sự nghiệp của thần đồng.

Bốn năm đuổi theo nhau

Thất bại ở Sydney khiến Thorpe thay đổi. Ở giải vô địch thế giới Fukuoka 2001, anh giành sáu huy chương vàng và đưa kỷ lục 200 m tự do xuống 1:44,06 — nhanh hơn kỷ lục Sydney của đối thủ hơn một giây. Anh cũng bắt đầu đầu tư nhiều hơn cho tốc độ ở cự ly 100 m, chính sân của van den Hoogenband.

Ở cự ly 200 m tự do, cách chia sức là chuyện sống còn. Người bơi phải đi đủ nhanh ở 100 m đầu để không bị bỏ lại, nhưng không được đốt hết sức trước lượt cuối. Van den Hoogenband có tốc độ nền của người bơi 100 m, nên anh thường dẫn hoặc bám rất sát ở nửa đầu; Thorpe mạnh hơn ở nửa sau nhờ cú đập chân bền bỉ. Muốn thắng đối thủ Hà Lan, Thorpe phải theo kịp anh ở nửa đầu mà vẫn giữ lại đủ sức cho nửa sau.

Về phía mình, van den Hoogenband vẫn là ông vua nước rút châu Âu, nhưng biết rằng ở 200 m, đối thủ người Úc đang nhích ra xa. Mỗi giải lớn giữa hai kỳ Olympic đều được báo chí đọc như một lượt so tài mới.

Athens 2004: "cuộc đua của thế kỷ"

Chung kết 200 m tự do ở Athens có ba cái tên: Thorpe, van den Hoogenband, và cậu thiếu niên người Mỹ Michael Phelps đang săn kỷ lục tám HCV. Thorpe bám sát đối thủ Hà Lan, vượt lên ở lượt cuối và chạm tường với 1:44,71, kỷ lục Olympic. Van den Hoogenband nhì, Phelps ba.

Vài ngày sau, ở 100 m tự do, van den Hoogenband lại thắng, bảo vệ thành công HCV Sydney. Thorpe giành đồng — tấm huy chương cho thấy anh đã thật sự lấn sân sang cự ly của đối thủ. Tỷ số giữa hai người ở hai kỳ Olympic, nếu tính riêng những lần đối đầu trực tiếp ở 100 m và 200 m, gần như cân bằng.

Đối thủ đã đẩy nhau lên ra sao

• Kỷ lục 200 m tự do tụt mạnh. Từ năm 1999 tới 2001, kỷ lục cự ly này giảm hơn hai giây qua tay hai người — tốc độ hiếm thấy với một cự ly đã có lịch sử lâu đời.
• Thorpe trở nên toàn diện. Từ một chuyên gia 200–400 m, anh phải học bơi nhanh ở 100 m để có thể giữ được đối thủ ở 100 m đầu của cự ly 200 m.
• Van den Hoogenband giữ đỉnh cao lâu hơn. Có một mục tiêu cụ thể để vượt, anh duy trì phong độ qua hai chu kỳ Olympic và vô địch 100 m hai lần liên tiếp.
• Thế hệ sau có chuẩn để đo. Phelps, người đứng thứ ba ở Athens, sau này phá kỷ lục 200 m tự do của Thorpe năm 2007. Cặp Thorpe – van den Hoogenband chính là chiếc thước đầu tiên của cậu.

Sau những cuộc đua

Thorpe giải nghệ năm 2006 khi mới 24 tuổi; anh thử quay lại năm 2011–2012 nhưng không giành được suất dự London. Về sau, anh nói công khai về những năm vật lộn với trầm cảm — điều giúp nhiều người trẻ hiểu rằng ngay cả nhà vô địch cũng cần được giúp. Van den Hoogenband giải nghệ sau Olympic Bắc Kinh 2008 và tiếp tục làm việc trong thể thao Hà Lan. Hai người giữ quan hệ tôn trọng nhau; họ chưa bao giờ có những lời qua tiếng lại gay gắt như nhiều cặp kình địch khác.

Góc nhìn hôm nay

Bài học rõ nhất: một thất bại trước đúng đối thủ, đúng thời điểm, có thể là bước ngoặt tốt. Thorpe thua ở Sydney trước khán giả nhà, nhưng thất bại đó cho anh biết chính xác mình cần cải thiện gì — và một năm sau anh bơi nhanh hơn hẳn.

Bài học thứ hai đến từ van den Hoogenband: đến sân nhà của đối thủ không có nghĩa là đến để thua. Anh chuẩn bị kỹ cho đúng một cuộc đua, ở đúng nơi cả khán đài chống lại mình.

Nếu bạn bơi phong trào hay theo dõi bơi lội, hãy xem lại hai chung kết 200 m tự do Sydney 2000 và Athens 2004 cạnh nhau, chú ý thời gian từng lượt 50 m: bạn sẽ thấy người thắng đều thắng ở lượt cuối. Kết quả chính thức có trên olympics.com; Thorpe cũng đã viết tự truyện This Is Me (2012) kể về sự nghiệp và những năm khó khăn.