Năm 1963, Ford đàm phán mua Ferrari nhưng Enzo Ferrari rút lui vào phút chót vì không chịu mất quyền quyết định đội đua. Henry Ford II đáp lại bằng một mục tiêu: đánh bại Ferrari ở cuộc đua 24 giờ Le Mans, nơi Ferrari thắng liên tục từ 1960. Sau hai năm thất bại, ngày 19/6/1966 ba chiếc Ford GT40 Mk II về nhất, nhì, ba tại Le Mans — và Ford thắng tiếp ba năm sau đó.
Đây là một trong những ví dụ hiếm hoi về một tập đoàn khổng lồ đổ tiền vào cuộc đua chỉ vì danh dự bị chạm tới, và chuyện gì xảy ra khi tiền gặp đúng người.
Thương vụ đổ vỡ năm 1963
Đầu thập niên 1960, Ford bán rất nhiều xe nhưng hình ảnh khá già nua. Thế hệ trẻ sau chiến tranh muốn xe nhanh, thể thao. Ban lãnh đạo, trong đó có Lee Iacocca, tin rằng thắng các cuộc đua danh giá sẽ làm thương hiệu trẻ lại. Mua Ferrari — hãng đua thành công bậc nhất châu Âu nhưng tài chính khó khăn — là lối tắt.
Hai bên đàm phán trong nhiều tuần năm 1963. Theo các nguồn đáng tin, điểm vỡ là quyền kiểm soát chương trình đua: Enzo muốn tiếp tục tự quyết đội đua chạy giải nào, tiêu tiền ra sao; Ford muốn ngân sách đua phải qua phê duyệt ở Detroit. Tháng 5/1963, Enzo cắt đàm phán. Giai thoại kể rằng ông còn buông lời khó nghe về Henry Ford II và nhà máy của Ford; mỗi sách kể một kiểu, nên nên coi là giai thoại.
Ferrari sau đó tìm được chỗ dựa khác: năm 1969, Fiat mua 50% cổ phần, còn Enzo giữ quyền với đội đua.
Ford dựng đội từ con số không
Henry Ford II ra lệnh làm một chiếc xe thắng Le Mans. Ford hợp tác với Eric Broadley của hãng Lola ở Anh để làm khung xe, sinh ra GT40 — con số 40 là chiều cao xe tính bằng inch. Năm 1964 và 1965, GT40 nhanh nhưng không bền: không chiếc nào về đích ở Le Mans 1964, và năm 1965 không chiếc GT40 nào đi hết 24 giờ. Ferrari thắng cả hai năm.
Từ cuối 1964, chương trình được giao cho Carroll Shelby — cựu tay đua từng thắng Le Mans 1959 — và đội của ông ở California, với tay đua – kỹ sư thử xe Ken Miles. Họ thay động cơ 7 lít lớn hơn, gia cố phanh và hộp số, chạy thử hàng nghìn dặm để tìm điểm gãy. Ford còn đưa kỹ sư từ các bộ phận khác vào, dùng máy tính để mô phỏng tải trọng — một cách làm rất "nhà máy" mà đội đua nhỏ không đủ sức làm.
Le Mans 1966: chiến thắng và một kết thúc gây tranh cãi
Ford mang tới Le Mans 1966 tám chiếc GT40 Mk II. Ferrari gặp trục trặc, một phần vì mất tay đua chủ lực John Surtees ngay trước giải do bất đồng nội bộ. Gần cuối cuộc đua, ba chiếc Ford dẫn đầu.
Ban lãnh đạo Ford muốn một bức ảnh ba xe cùng qua vạch đích. Ken Miles, cặp với Denny Hulme, đang dẫn và được yêu cầu giảm tốc để chạy song song với chiếc của Bruce McLaren và Chris Amon. Nhưng ban tổ chức xác định chiếc của McLaren đã xuất phát xa hơn trên lưới nên đi được quãng đường dài hơn trong 24 giờ. Chiến thắng thuộc về McLaren – Amon; Miles – Hulme về nhì. Chiếc thứ ba của Ronnie Bucknum và Dick Hutcherson về ba.
Chưa đầy hai tháng sau, tháng 8/1966, Ken Miles qua đời khi chạy thử mẫu xe mới ở trường đua Riverside, California.
Ford thắng bốn năm liền, Ferrari trả đòn
| Năm | Le Mans | Ghi chú |
|---|---|---|
| 1960–1965 | Ferrari thắng sáu năm liền | Thời kỳ thống trị của Ferrari |
| 1966 | Ford GT40 Mk II về 1-2-3 | McLaren/Amon thắng |
| 1967 | Ford GT40 Mk IV thắng | Dan Gurney và A. J. Foyt, xe do Mỹ thiết kế và chế tạo |
| 1968–1969 | Ford GT40 thắng | Do đội tư nhân của John Wyer vận hành |
Ferrari không chịu ngồi yên. Tại giải 24 giờ Daytona ở Florida tháng 2/1967 — ngay trên đất Mỹ — ba chiếc Ferrari 330 P4 về đích cùng nhau ở vị trí 1-2-3, bức ảnh ba xe song song trở thành câu trả lời đầy ẩn ý cho Ford.
Ai thắng cuộc kình địch?
Trên đường đua, Ford thắng bốn lần ở Le Mans rồi rút khỏi chương trình. Về thương hiệu, Ford được cái mình cần: hình ảnh xe hiệu năng, nối sang những dòng xe như Mustang. Nhưng Ferrari cũng thắng theo cách riêng: không bán mình, giữ được bản sắc, và về lâu dài trở thành một trong những thương hiệu xe sang danh giá nhất thế giới. Hai hãng không đánh nhau ở cùng phân khúc thị trường — đó là lý do cuộc kình địch có thể "đẹp" như vậy.
Cũng cần nói thêm: chương trình GT40 tốn của Ford một khoản rất lớn, và sau năm 1969 Ford không duy trì nỗ lực tương tự ở Le Mans suốt nhiều thập niên. Năm 2016, đúng 50 năm sau chiến thắng đầu tiên, Ford quay lại Le Mans với mẫu Ford GT mới và thắng hạng GTE Pro — đánh bại chính các xe Ferrari trong hạng đó. Kình địch nửa thế kỷ vẫn được dùng làm chất liệu tiếp thị.
Phim và sự thật
Phim Ford v Ferrari (2019; ở một số nước tên Le Mans '66) dựng lại câu chuyện qua góc nhìn Shelby và Miles. Phim nắm đúng khung sự kiện, nhưng có kịch tính hoá: một số đối thoại và cảnh đối đầu cá nhân là sáng tạo của biên kịch, vai trò của một vài lãnh đạo Ford bị tô đậm làm phản diện. Muốn biết sự thật nên đối chiếu với sách Go Like Hell (2009) của A. J. Baime — cuốn sách phim dựa một phần.
Góc nhìn hôm nay: khi cạnh tranh vì tự ái
- Tự ái là nhiên liệu, không phải chiến lược. Henry Ford II muốn trả đũa, nhưng Ford chỉ thắng khi giao việc cho đúng chuyên gia (Shelby, Miles) và kiên nhẫn qua hai năm thua.
- Tiền mua được nguồn lực, không mua được kinh nghiệm. Năm 1964–1965 Ford có tiền mà vẫn thua; phải học cách làm xe bền qua thử nghiệm thật.
- Người nhỏ giữ được thứ quý nhất. Ferrari thua trên đường đua nhưng giữ quyền tự quyết — thứ Enzo coi trọng hơn tiền. Khi có người muốn mua lại doanh nghiệp của bạn, hãy biết rõ điều gì không bán.
- Đừng để khoảnh khắc truyền thông lấn kết quả thật. Màn về đích dàn dựng năm 1966 đã lấy mất chiến thắng của người xứng đáng.
Ai muốn xem tận mắt: chiếc GT40 thắng Le Mans 1966 (xe số 2) được trưng bày ở các bảo tàng xe Mỹ trong một số dịp; Bảo tàng Enzo Ferrari ở Modena và Bảo tàng Ferrari ở Maranello, Ý kể câu chuyện phía bên kia.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Ford không mua được Ferrari?
Năm 1963, đàm phán vỡ vì Enzo Ferrari không chịu để Ford kiểm soát ngân sách và quyết định của đội đua. Ông muốn bán phần xe thương mại nhưng giữ quyền với đội đua. Tháng 5/1963 ông chấm dứt đàm phán.
Ford thắng Le Mans năm nào?
Ford thắng 24 giờ Le Mans bốn năm liền từ 1966 đến 1969. Năm 1966 ba xe GT40 Mk II về nhất, nhì, ba; năm 1967 chiến thắng thuộc về GT40 Mk IV của Gurney và Foyt; 1968 và 1969 là GT40 do đội của John Wyer vận hành.
Ken Miles có thắng Le Mans 1966 không?
Không. Miles đang dẫn nhưng được lệnh chạy chậm lại để ba xe Ford về đích cùng nhau. Ban tổ chức xác định xe của Bruce McLaren và Chris Amon xuất phát xa hơn nên đi quãng đường dài hơn, và trao chiến thắng cho họ. Miles và Hulme về nhì.
Phim Ford v Ferrari có đúng sự thật không?
Phim đúng ở khung sự kiện chính: thương vụ đổ vỡ, vai trò của Shelby và Miles, kết thúc Le Mans 1966. Nhưng nhiều đối thoại và mâu thuẫn cá nhân được kịch tính hoá. Nên đọc thêm sách Go Like Hell của A. J. Baime để đối chiếu.
GT40 nghĩa là gì?
GT là viết tắt của Grand Touring, chỉ hạng xe đua; số 40 là chiều cao xe khoảng 40 inch (gần 1,02 m). Xe thấp để giảm lực cản gió ở tốc độ cao trên đường thẳng Mulsanne của Le Mans.
