Ernest Hemingway và William Faulkner là hai tiểu thuyết gia Mỹ lớn nhất thế kỷ 20, cả hai đều đoạt giải Nobel Văn học, và là hai thái cực trong cách viết: Hemingway câu ngắn, chữ đơn giản, giấu phần lớn ý nghĩa dưới bề mặt; Faulkner câu dài miên man, chữ khó, kể chuyện từ nhiều giọng chồng chéo. Mối kình địch nổ ra năm 1947 khi Faulkner xếp Hemingway cuối danh sách các nhà văn cùng thời vì "thiếu can đảm" trong cách viết. Hai người chưa bao giờ gặp mặt, nhưng suốt mười lăm năm đọc và đo mình với nhau.
Hai người, hai thế giới văn chương
Hemingway (1899–1961) sinh ở ngoại ô Chicago, làm phóng viên từ trẻ. Thập niên 1920 ông sống ở Paris trong nhóm nhà văn Mỹ xa xứ, xuất bản Mặt trời vẫn mọc (1926). Ông nổi tiếng không chỉ vì văn mà vì lối sống: săn bắn, câu cá biển, đấu bò, những chuyến đi xa. Ông tự xây hình ảnh nhà văn đàn ông, rắn rỏi.
Faulkner (1897–1962) sinh ở Mississippi, sống gần như cả đời ở thị trấn Oxford. Ông dựng một vùng đất hư cấu tên là quận Yoknapatawpha, phỏng theo quê mình, và đặt phần lớn tác phẩm ở đó: Âm thanh và cuồng nộ (1929), Khi tôi nằm chết (1930), Absalom, Absalom! (1936). Văn ông khó đọc, sách bán chậm; nhiều năm ông phải viết kịch bản cho Hollywood để kiếm sống.
Hai lối viết đối nghịch
| Hemingway | Faulkner | |
|---|---|---|
| Câu văn | Ngắn, đơn giản, nhiều chữ "và" | Dài, nhiều mệnh đề lồng nhau; Absalom, Absalom! có câu dài hơn một nghìn chữ |
| Từ ngữ | Thông dụng, cụ thể | Phong phú, cổ kính, có khi phải tra từ điển |
| Nguyên tắc | "Tảng băng trôi": phần lớn ý nghĩa nằm chìm dưới bề mặt | Dòng ý thức, nhiều người kể, thời gian đảo lộn |
| Bối cảnh | Khắp thế giới: Paris, Tây Ban Nha, châu Phi, Cuba | Gần như chỉ một vùng đất miền Nam nước Mỹ |
| Giải Nobel | 1954 | 1949 (trao năm 1950) |
Hemingway trình bày nguyên tắc "tảng băng trôi" trong cuốn Chết trong buổi chiều (1932): một nhà văn hiểu rõ điều mình viết có thể lược bỏ nhiều thứ, và người đọc vẫn cảm nhận được chúng, như tảng băng chỉ nổi một phần nhỏ trên mặt nước.
Năm 1947: lời xếp hạng làm bùng mâu thuẫn
Tháng 4 năm 1947, Faulkner nói chuyện không chính thức với sinh viên Đại học Mississippi. Được hỏi về các nhà văn Mỹ cùng thời, ông xếp hạng: Thomas Wolfe đứng đầu, tiếp đến là chính ông, rồi John Dos Passos, Erskine Caldwell, và Hemingway cuối cùng. Lý do ông đưa ra: Hemingway không có can đảm, không bao giờ mạo hiểm thử cái mới, không bao giờ dùng một chữ nào khiến người đọc phải tra từ điển. Wolfe được xếp đầu vì dám thất bại lớn nhất khi cố làm điều không thể.
Ý của Faulkner là can đảm nghệ thuật: ông coi trọng nhà văn liều lĩnh thử những điều có thể thất bại, hơn nhà văn làm hoàn hảo những điều mình đã thạo. Nhưng khi lời nhận xét được đăng lên báo, chữ "không có can đảm" bị hiểu theo nghĩa đen. Với Hemingway, người coi lòng can đảm là trung tâm hình ảnh của mình, đó là sự xúc phạm.
Hemingway nổi giận và nhờ một người bạn là sĩ quan quân đội, Charles Lanham, viết thư cho Faulkner kể về sự can đảm của ông. Faulkner hiểu mình đã gây tổn thương, viết thư xin lỗi cả Hemingway lẫn Lanham, giải thích rằng ông nói về văn chương chứ không phải con người, và rằng ông không định để lời nói bị đăng lên.
Những năm khẩu chiến
Lời xin lỗi không chấm dứt hoàn toàn mối kình địch. Những năm sau, cả hai vẫn có những lời nhận xét về nhau. Có một câu thường được gán cho Hemingway, đại ý: Faulkner tội nghiệp, ông ta thật sự nghĩ rằng cảm xúc lớn đến từ chữ to sao? Câu này được trích rất nhiều nhưng nguồn gốc chính xác không rõ ràng, nên nên coi như lời đồn đại về hai người hơn là trích dẫn chắc chắn.
Nhưng cũng có những lúc họ ghi nhận nhau. Năm 1952, khi Hemingway xuất bản Ông già và biển cả, Faulkner viết một bài điểm sách ngắn khen ngợi, cho rằng đây là tác phẩm hay nhất của Hemingway. Trong thư riêng, Hemingway nhiều lần thừa nhận Faulkner là người có tài năng lớn nhất trong thế hệ, dù ông cũng chê Faulkner thiếu kỷ luật.
Một chi tiết thú vị: năm 1944, Faulkner là một trong những người viết kịch bản cho bộ phim To Have and Have Not của đạo diễn Howard Hawks, chuyển thể từ tiểu thuyết của Hemingway. Hai người kình địch gặp nhau trên màn ảnh trước khi gặp nhau trên mặt báo.
Hai bài diễn văn Nobel
Faulkner nhận giải Nobel năm 1950 (giải năm 1949). Bài diễn văn của ông ở Stockholm rất ngắn và trở thành một trong những bài diễn văn văn học nổi tiếng nhất, với niềm tin rằng con người không chỉ chịu đựng mà sẽ vượt lên.
Hemingway nhận giải năm 1954 nhưng không đến Stockholm vì sức khoẻ, sau hai tai nạn máy bay liên tiếp ở châu Phi đầu năm đó. Bài phát biểu ngắn của ông được đọc thay. Trong đó ông nói về sự cô độc của nghề viết, và rằng nhà văn giỏi phải luôn thử vượt ra ngoài những gì đã làm được. Nhiều người đọc thấy đó là một lời đáp ngầm cho lời phê bình năm 1947 của Faulkner.
Hemingway mất ngày 2 tháng 7 năm 1961. Faulkner mất ngày 6 tháng 7 năm 1962, gần đúng một năm sau.
Kình địch đã đẩy họ lên thế nào
Hai người đại diện cho hai cực mà văn chương Mỹ thế kỷ 20 dao động giữa: tối giản và tối đa. Những nhà văn thế hệ sau thường được xếp vào "phe Hemingway" hoặc "phe Faulkner". Việc biết người kia đang viết, đang được đọc, là thước đo luôn hiện diện với cả hai. Hemingway cố viết những tác phẩm lớn hơn để chứng minh mình không chỉ có kỹ thuật; Faulkner được ghi nhận rộng rãi muộn hơn, phần nào nhờ các nhà phê bình đặt ông cạnh Hemingway như một lựa chọn khác.
Góc nhìn hôm nay
- Lời nhận xét trong phòng kín có thể lên báo. Faulkner nói với sinh viên, không ngờ bị đăng. Khi nói về đối thủ, hãy nói như thể họ đang nghe.
- Chọn chữ cẩn thận khi phê bình. "Thiếu can đảm" về văn chương bị hiểu thành thiếu can đảm về con người. Nói rõ mình đang chê điều gì.
- Xin lỗi nhanh khi lỡ lời. Faulkner gửi thư xin lỗi ngay, điều đó giữ cho mối kình địch ở mức văn chương.
- Hai cách làm đối lập có thể cùng đúng. Không ai cần thắng ở đây; người đọc được lợi vì có cả hai.
- Tự hỏi: mình đang chơi an toàn không? Câu hỏi Faulkner đặt ra năm 1947 vẫn đáng tự hỏi với bất kỳ ai làm nghề sáng tạo.
Muốn tìm hiểu thêm: thử đọc liền một truyện ngắn của Hemingway như "Đồi như những con voi trắng" và một truyện ngắn của Faulkner như "Bông hồng cho Emily" để cảm nhận sự khác biệt. Nhà Rowan Oak của Faulkner ở Oxford, Mississippi và ngôi nhà của Hemingway ở Key West, Florida đều mở cửa cho khách. Về tiểu sử, có thể đọc Hemingway của Kenneth Lynn (1987) và Faulkner: A Biography của Joseph Blotner (1974).
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Hemingway và Faulkner là kình địch?
Năm 1947, Faulkner xếp Hemingway cuối danh sách các nhà văn Mỹ cùng thời, nói rằng ông thiếu can đảm thử cái mới trong văn chương. Hemingway coi đó là xúc phạm, và từ đó hai người có những lời chê qua lại dù Faulkner đã viết thư xin lỗi.
Hemingway và Faulkner có gặp nhau không?
Theo các tiểu sử, hai người chưa bao giờ gặp mặt. Mối quan hệ của họ diễn ra qua thư từ, lời phát biểu và tác phẩm.
Lối viết của Hemingway và Faulkner khác nhau thế nào?
Hemingway viết câu ngắn, chữ đơn giản, theo nguyên tắc "tảng băng trôi" giấu phần lớn ý nghĩa dưới bề mặt. Faulkner viết câu dài, từ ngữ phong phú, dùng dòng ý thức và nhiều người kể với thời gian đảo lộn.
Ai được giải Nobel trước, Hemingway hay Faulkner?
Faulkner được giải Nobel Văn học năm 1949 (trao năm 1950), Hemingway được giải năm 1954. Hemingway không đến Stockholm nhận giải vì sức khoẻ.
Nguyên tắc tảng băng trôi của Hemingway là gì?
Đó là nguyên tắc viết mà Hemingway trình bày trong cuốn Chết trong buổi chiều (1932): nhà văn hiểu rõ điều mình viết có thể lược bỏ nhiều thứ, người đọc vẫn cảm được phần chìm như tảng băng chỉ nổi một phần nhỏ trên mặt nước.
