Phim Rush: James Hunt và Niki Lauda, mùa giải 1976 trên màn ảnh

Rush (2013) là phim của đạo diễn Ron Howard, kịch bản Peter Morgan, kể cuộc kình địch giữa hai tay đua công thức 1 James Hunt và Niki Lauda trong mùa giải 1976. Hunt (Chris Hemsworth đóng) là người Anh phóng khoáng, sống theo cảm hứng; Lauda (Daniel Brühl đóng) là người Áo lạnh lùng, tính toán từng chi tiết. Phim bám khá sát các mốc lớn của mùa giải có thật, nhưng phóng đại sự thù ghét giữa hai người để làm nổi bật một ý: đối thủ xứng tầm là người làm ta trở thành phiên bản tốt nhất của mình.

Bối cảnh có thật: mùa giải 1976

Niki Lauda vô địch thế giới năm 1975 cùng đội Ferrari và bước vào mùa 1976 như ứng viên số một. James Hunt vừa chuyển sang đội McLaren. Những mốc chính của mùa giải, theo hồ sơ chính thức của công thức 1 và các tài liệu báo chí thời đó:

Lauda sau đó còn vô địch thế giới năm 1977 và 1984, lập hãng hàng không riêng. Hunt giải nghệ năm 1979, làm bình luận viên truyền hình, mất năm 1993 vì đau tim khi mới 45 tuổi. Lauda mất năm 2019.

Giải Đức 1976 cũng là lần cuối công thức 1 đua trên đường vòng phía Bắc của Nürburgring. Trước chặng đua ấy, chính Lauda từng kêu gọi các tay đua tẩy chay vì lo ngại an toàn, nhưng không đủ người ủng hộ.

Cấu trúc phim: hai nhân vật chính, hai giọng kể

Peter Morgan nổi tiếng với những kịch bản xoay quanh một cặp đối thủ đứng đối diện nhau, như Frost/Nixon (2008). Trong Rush, ông không chọn ai làm nhân vật chính duy nhất. Phim mở đầu bằng giọng kể của Lauda, theo hai người từ thời đua công thức 3 đầu thập niên 1970, cắt qua lại giữa hai cuộc đời, để khán giả lần lượt đứng về phía người này rồi người kia.

Hai nhân vật được dựng như hai mặt đối lập:

Cảnh mạnh nhất của phim không phải là cảnh đua. Đó là cảnh Lauda nằm viện, xem Hunt thắng trên truyền hình, rồi quyết định trở lại sớm hơn mọi lời khuyên. Phim cho thấy chính đối thủ đã kéo anh ra khỏi giường bệnh. Và ở Fuji, khi Lauda dừng xe vì thấy rủi ro quá lớn, phim cho thấy sự can đảm theo một nghĩa khác: dám bỏ cuộc khi đã cân nhắc.

Phim khác sự thật ở đâu

Như mọi phim dựa trên chuyện thật, Rush cắt gọt và thêm thắt. Những chỗ hay được nhắc:

• Mức độ thù ghét. Ngoài đời, Hunt và Lauda quen nhau từ thời đua công thức 3, có lúc ở chung, và được nhiều người biết là bạn. Họ cạnh tranh gay gắt trên đường đua nhưng tôn trọng nhau. Phim đẩy sự căng thẳng giữa hai người lên cao hơn thực tế để tạo kịch tính.
• Cảnh Hunt hành hung một nhà báo vì hỏi Lauda câu khiếm nhã về gương mặt bị bỏng được nhiều nguồn cho là chi tiết hư cấu.
• Thời gian được nén lại. Nhiều sự kiện của vài mùa giải được gom vào một mạch ngắn hơn.

Lauda, người được mời xem phim trước khi ra mắt, đánh giá phim nhìn chung trung thực. Các bài phỏng vấn ông trả lời quanh thời điểm phát hành cho thấy ông hài lòng với cách Daniel Brühl thể hiện mình. Diễn xuất của Brühl được đề cử Quả cầu vàng và giải BAFTA cho nam diễn viên phụ.

Vì sao Rush là phim về kình địch, không chỉ về đua xe

Phim tránh được cái bẫy của nhiều phim thể thao: chia người tốt – kẻ xấu. Hunt không phải kẻ xấu vì ăn chơi; Lauda không phải kẻ xấu vì khó gần. Cả hai đều cần người kia:

• Lauda cần Hunt để có lý do trở lại sau tai nạn.
• Hunt cần Lauda để có một chuẩn mực mà anh phải vươn tới.
• Cả hai cần nhau để chức vô địch có ý nghĩa: thắng một đối thủ tầm thường thì chẳng có gì để kể.

Lời kể kết phim của Lauda, nói về Hunt sau khi Hunt đã mất, gói lại ý tưởng ấy: Lauda nói đại ý rằng Hunt là một trong số rất ít người ông tôn trọng, và là người duy nhất ông từng ghen tị.

Bài học an toàn mà phim để lại

Phim không né tránh cái giá của tốc độ. Thập niên 1970 là thời mà tai nạn chết người trong đua xe chuyên nghiệp xảy ra thường xuyên. Tai nạn của Lauda góp phần thúc đẩy những thay đổi lớn về an toàn trường đua, cứu hộ và thiết kế xe trong những thập kỷ sau. Ở ngoài đời, không có đường đua khép kín, không có đội cứu hộ túc trực: tốc độ trên đường phố chỉ có hại. Kình địch trong phim là trên trường đua chuyên nghiệp, không phải thứ để bắt chước trên đường.

Góc nhìn hôm nay

Rush đáng xem với bất kỳ ai có một đối thủ kiểu đối lập với mình: người làm việc theo cảm hứng và người làm việc theo kế hoạch, người liều và người cẩn trọng. Phim gợi ý rằng mỗi bên có điều để học từ bên kia, và đôi khi thắng một mùa không quan trọng bằng việc cả hai đều còn sống để đua mùa sau.

Muốn tìm hiểu thêm, phim tài liệu Hunt vs Lauda: F1's Greatest Racing Rivals (BBC, 2013) có tư liệu và phỏng vấn thật. Ai thích đọc có thể tìm hồi ký của Niki Lauda, To Hell and Back, kể về tai nạn và mùa giải 1976 từ chính góc nhìn của ông.